Meğer bir hâne-i ma’mûru âkil
Mesnevi, insan bedenini kapısı, tavanı, pencereleri ve odaları bulunan bir eve benzetir; ardından bu küçük âlemi gök, cennet ve madenlerle karşılaştırır. Akıl, gönül, irfan ve hüner insanın iç zenginliğidir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Meğer bir hâne-i ma’mûru âkil
Kılubdur cism i insana mümasil
Müşâbihdir dimâğa
Dahi dihlizdir kulzem ey yâr
Der anın beyne ağzıdır müretteb
İki kanat kapusudur iki leb
Evin sakfın başa benzetti üstâd
Yüzüne sadr dedi
Meğer gözlerdürür ol evde manzar
Olur ten hânesi andan münevver
Felekte arş var âdemde himmet
Semâda ulv var âdemde kamet
Hudâ halk eyleyübdür
Gönül var âdemîde Hak’ka melhûz
Kalem yarattı yaradan cihânı
Beşerde lehçe var kılur beyânı
Feleklerde melekler var hakîkat
Dimâğ-ı âdemîde ilmü hikmet
Mümasil istesen dâr-ı cenâna
Nazar kıl zât-ı insanda cenâna
Olubdur cennete hâzin
Cenân-ı âdeme Rahmân lâzım
Felekte gerçi kim şems ü kamer var
Benî âdemde akl ile nazar var
Semâda necm var âdemde
Felekte devr var âdemde seyran
Cihanda ma’din-i lâ’l ü güher var
Benî âdemde de dürlü hüner var
1Bilge kişi, bayındır bir evi
2insan bedenine benzetmiştir.
3Gönül odası zihne benzer.
4Ey dost, “Kulzem” de bir dehliz olarak anılır.
5Onun kapısıyla ağzı arasındaki düzen böyle kurulmuştur.
6İki dudak, kapının iki kanadıdır.
7Usta, evin tavanını başa benzetti.
8Yapı bilenler göğse evin önü dediler.
9O evdeki pencereler gözlerdir.
10Beden evi onlarla aydınlanır.
11Gökte arş varsa insanda yüksek amaç vardır.
12Gökte yücelik varsa insanda dimdik boy vardır.
13Tanrı Levh-i Mahfuz’u yaratmıştır.
14İnsanda da Hakk’ı gözeten gönül vardır.
15Yaradan, cihanı yazan kalemi yarattı.
16İnsanda da anlamı açıklayan dil vardır.
17Göklerde gerçekten melekler vardır.
18İnsan zihninde de bilgi ve hikmet vardır.
19Cennet yurdunun bir benzerini ararsan,
20insanın özündeki iç cennete bak.
21Cennetin hazinedarı Rıdvan’dır.
22İnsanın gönül cennetinde ise Rahmân gereklidir.
23Gökte güneş ve ay vardır.
24İnsanoğlunda da akıl ve bakış vardır.
25Gökte yıldız varsa insanda irfan vardır.
26Gökte dönüş varsa insanda gezip düşünme vardır.
27Dünyada yakut ve cevher madenleri vardır.
28İnsanoğlunda da türlü türlü hüner vardır.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Fahhâr (Mutasavvıf) adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Şiirin omurgası sistemli bir benzetme zinciridir: dudak kapı, baş tavan, göz pencere olur; sonra mikrokozmos düşüncesiyle arş, Levh-i Mahfuz, melek, güneş ve yıldız insandaki karşılıklarını bulur. Üçüncü–beşinci dizelerin basılı sentaksı kapalı olduğundan “Kulzem”, kapı ve ağız ilişkisi kesin bir beden şemasına dönüştürülmeden ihtiyatla aktarılmıştır.