Arzulamış Gelmiş Koca Bağdad’ı

Bağdat'a doğru yürüyen bir ordunun görüntüsü, her dizede yenilenen "yüz bin" sayısıyla kalabalıklaştırılıyor. Son dörtlük bu şişen sayıyı bir anda ters çeviriyor: bunca Süleyman geldi geçti, hani nerede.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Arzulamış gelmiş koca Bağdad’ı

   Şah Süleyman başı telli geliyor

   Yardımcısı ola on iki imam

   Önü sıra serdar Ali geliyor

   1Koca Bağdat'ı arzulamış, gelmiş

   2Şah Süleyman başı telli geliyor

   3yardımcısı on iki imam olsun

   4önü sıra komutan Ali geliyor

   Dörtlük bir yürüyüşü ortasından yakalıyor: özne daha adlandırılmadan fiil geliyor. "Başı telli" gelinlik süsünden alınma bir deyiş, sefere çıkan orduyu düğün alayına yaklaştırıyor. Ali'nin ordunun önünde serdar olarak yürütülmesi tarihsel bir kayıt değil, Alevî-Bektaşî anlatısının her seferi Ehl-i Beyt'in himayesine bağlayan alışkanlığıdır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yüz bini birden der Allahım Allah

   Yüz bini der Lâilâheillâllah

   Yüz bin katarı var yüz bin de sipah

   Yüz bini de darplı sallı geliyor

   1Yüz bini birden "Allahım Allah" der

   2yüz bini "Lâ ilâhe illallah" der

   3yüz bin kafilesi var, yüz bin de atlı askeri

   4yüz bini de vuruşlu silahlı geliyor

   "Yüz bin" burada sayı olmaktan çıkıp bir ölçü birimine dönüşüyor: dört dizede altı kez geçiyor ve her geçişte orduyu bir kat daha büyütüyor. Ses de aynı yönde çalışıyor — önce nidâ, sonra kelime-i tevhid, ardından silah şakırtısı. Dizeler kalabalığı anlatmıyor, tekrarla kalabalığı kuruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mü’minler Hû çeker münafik erir

   Mü’minin muradın ol Huda verir

   Yüz bin de zırh giymiş sipahi gelir

   Yüz bini de bahar ballı geliyor

   1Müminler "Hû" çeker, iki yüzlü olan erir

   2müminin dileğini o Tanrı verir

   3yüz bin de zırh giymiş süvari gelir

   4yüz bini de bahar ballı geliyor

   Ordunun sesi burada silaha değil zikre bağlanıyor: "Hû" çekmek düşmanı kılıçla değil erimeyle yeniyor. "Münafik erir" deyişi, savaş sahnesinin ortasına bir iç ayıklama getiriyor — asıl ayrılan saf, müminle münafığın safıdır. Son dizedeki "bahar ballı" kaynağın en tutarsız yeri; okunuşu kesinleşmediği için olduğu gibi bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Teslim Abdal der ki hep canlar canı

   Bunca Süleymanlar Dünyâda kani

   Yüz bin nutku vardır yüz bin de canı

   Yüz bin de kolu kolçaklı geliyor

   1Teslim Abdal der ki: hepsi canlar canı

   2bunca Süleymanlar hani nerede dünyada

   3yüz bin sözü vardır, yüz bin de canı

   4yüz bin de kolu kolçaklı geliyor

   Mahlas dörtlüğü şiiri tersine çeviriyor: üç dörtlük boyunca büyütülen ordu, tek bir "kani" sorusuyla eriyor. Bu, divan şiirinin de bildiği fânilik sorusudur — bunca Süleyman nerede. Adın çoğullanması ("Süleymanlar") ikinci dizedeki Şah Süleyman'ı da tarihten çıkarıp geçip gidenlerin arasına katıyor; son dize ise yürüyüşü hiçbir şey olmamış gibi sürdürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle