Sâkîyâ mey vir ki bir gün lâle-zâr elden gider

Baharın, güzelliğin ve sevgilinin elde kalmayacağını söyleyen gazel; şarabı, tozu ve rakiple mücadeleyi kayıp yaklaşmadan davranma çağrısında birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sâkîyâ mey vir ki bir gün lâle-zâr elden gider

   Çün irer fasl-ı hazân bâğ ü behâr elden gider

   1Ey saki, şarap ver; çünkü bir gün lale bahçesi elden gider,

   2Sonbahar mevsimi gelince bağ da bahar da elden gider.

   Sakiye yönelen emir yalnız eğlence isteği değildir; lale bahçesi ve bahar sonbaharla birlikte yitirilecektir. İki kez ‘elden gider’ denmesi, kadehi geçiciliğe karşı şimdi tutulması gereken bir fırsata çevirir ve zaman baskısını nakarat gibi duyurur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her niçe zühd ü salâha mâil olur hâtırum

   Gördügümce ol nigârı ihtiyâr elden gider

   1Gönlüm her ne kadar zühde ve iyiliğe yönelse de

   2O sevgiliyi gördükçe seçme gücüm elimden gider.

   Gönül zühd ve salâha yönelmeye çalışsa bile sevgilinin görünüşüyle ihtiyârını kaybeder. İhtiyâr hem tercih hem irade demektir; beyit, ahlâkî niyetin görsel çekim karşısında nasıl çözüldüğünü âşığın kendi iç çatışması üzerinden anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şöyle hâk oldum ki âh itmege havf eyler göñül

   Lâ-cerem bâd-ı sabâ ile gubâr elden gider

   1Öylesine toprak oldum ki gönül ah etmeye korkar;

   2Çünkü sabah rüzgârıyla bu toz da elden gider.

   Âşık bedenen toprağa kadar küçülmüş, üstelik ah ederse bu son kalıntının da rüzgârla savrulacağından korkmuştur. Bâd-ı sabâ normalde sevgiliden haber taşırken burada varlığın tozunu götüren güç olur; konuşan, ses çıkarmayı bile yok oluş riski sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gırre olma dilberâ hüsn ü cemâle kıl vefâ

   Bâki kalmaz kimseye nakş u nigâr elden gider

   1Ey sevgili, güzelliğine güvenip kibirlenme; vefalı ol,

   2Çünkü nakış ve güzellik hiç kimsede kalıcı olmaz.

   Hitap bu kez âşığa değil güzelliğine güvenen sevgiliyedir. Hüsn ü cemâl, kalıcı bir öz değil silinecek nakış sayılır; bu yüzden vefa, geçici güzelliğin kibir üretmesine karşı etik bir karşılık olarak istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yâr içün ağyâr ile merdâne ceng itsem gerek

   İt gibi murdâr rakîb ölmezse yâr elden gider

   1Sevgili uğruna rakiplerle yiğitçe savaşmam gerekir;

   2Köpek yaradılışlı rakip ölmezse sevgili elden gider.

   Son beyit kaybetme korkusunu açık bir mücadeleye dönüştürür: âşık yâr için ağyarla mertçe çarpışmalıdır. Rakibin ‘it gibi murdar’ diye aşağılanması tarihsel şiir sesinin sert rekabet dilidir; ölüm şartı, sevgilinin elden gitmesi korkusunu uç noktaya taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle