Avnî (Fatih Sultan Mehmed)

Avnî (Fatih Sultan Mehmed) kimdir?

Avnî, Osmanlı hükümdarı II. Mehmed'in şiirlerinde kullandığı mahlastır. TDV İslâm Ansiklopedisi Avnî maddesi bu kimliği doğrudan belirtir; TEİS de şiirlerinde Avnî mahlasını kullanan Fatih'in tek edebî eserinin Dîvân olduğunu kaydeder.

Bu sayfadaki şiir gövdeleri, Georg Jacob'ın 1904'te yayımladığı ve kamu malı işareti taşıyan eski baskının Arap harfli sayfa görüntülerinden aktarılmıştır. Modern telifli neşirler metin kaynağı olarak kullanılmamıştır.

Hayatı ve yaşadığı çevre

II. Mehmed 1432'de Edirne'de doğdu ve 1481'de öldü. Osmanlı tahtına iki kez çıktı; 1453'te İstanbul'un fethiyle Fatih unvanıyla tanındı. Şairlik kimliği, hükümdarlık hayatından ayrı bir kişi yaratmaz: Avnî bu tarihsel kişinin edebî mahlasıdır.

TEİS maddesi Fatih'in Arapça ve Farsça bilgisiyle edebî çevresini, şiirlerinde Avnî mahlasını kullanmasını ve tek eser olarak Dîvân'ı anmasını birlikte değerlendirir. TDV'nin Avnî ile II. Mehmed maddeleri de mahlas ile hükümdar kimliğini aynı kişide birleştirir.

Divanın sınırı neşre göre değişir. TEİS, Baltacıoğlu çalışmasını yetmiş dört gazel, bir muhammes, iki kıta, bir murabba, on bir beyit ve bir mısra olarak sayar; TDV, Ali Emîrî 305 yazmasında yetmiş gazel, bir muhammes ve bir kıta bulunduğunu bildirir. Bu nedenle tek sayı bütün tanıkları temsil etmez.

Şiir anlayışı ve dili

Avnî'nin şiirlerinde klasik gazel sözlüğünün sevgili, âşık, rakip, gül, servi, ay ve güneş imgeleri belirgindir. Hükümdarlık dili de aşk sözlüğüne katılır: saltanat, pazar, şehir ve fetih çağrışımları kimi beyitlerde sevgilinin üstünlüğünü anlatır.

Jacob'ın 1904 baskısı metinlerin yanında Remel ve Hezec başlıkları verir, fakat nazım biçimini her birimde ayrıca adlandırmaz. Bu partide ölçü adı yalnız kaynakta basıldığı kadarıyla gösterilmiş, kalıp taramayla yeniden türetilmemiştir.

Türkçe şiirlerin yanında Farsça bir beyit de bulunur. İstanbul ile Galata'yı sevgilinin benine bağışlayan bu söyleyiş, şehir ve iktidar alanını aşkın abartılı değer ölçüsüne dönüştürür.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânTEİS'e göre Avnî'nin tek edebî eseridir; neşir ve yazma sınırları farklı toplamlar verir.
• Der Divan Sultan Mehmeds des ZweitenGeorg Jacob'ın 1904'te Berlin'de yayımladığı eski baskı; bu partinin kamu malı görsel kaynağıdır.
• Ali Emîrî Manzum 305TDV'nin 22 varak ve 70 gazel, 1 muhammes, 1 kıta olarak tanımladığı yazma tanığıdır.

Edebiyat tarihindeki yeri

Avnî mahlası, Fatih Sultan Mehmed'in hükümdar ve şair kimliklerini aynı tarihsel kişide birleştirir. Divanının farklı yazma ve neşir sınırları, metinlerin aktarım tarihini açık kaynak künyeleriyle birlikte göstermeyi gerekli kılar.