Dîde zahm-ı gamzeden pür-hûndur

Kanlı gözden ney ve çenge uzanan beş beyit, sevgilinin bakışını kanun koyucu güç yapar; alışverişle biten makta, gözyaşı sermayesinin vuslatı satın alamadığını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dîde zahm-ı gamzeden pür-hûndur

   Yaşı anuñçün anuñ gül-gûndur

   1Göz, gamzenin yarasından kanla doludur;

   2Bu yüzden onun yaşı gül rengindedir.

   Gözün kanla dolması doğrudan gamzenin açtığı yaraya bağlanır; yaşın gül rengi olması estetik bir süs değil kanamanın sonucudur. Böylece sevgilinin bakışı görünmez bir silah, gözyaşı da yarayı açığa vuran kırmızı delil olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bezm-i gamda nâya hem-dem oluban

   Kaddümi çeng eylemek kânundur

   1Gam meclisinde neye yoldaş olup

   2Boyumu çenge çevirmek kanundur.

   Neyin iniltisine eşlik eden âşığın eğilmiş bedeni çenge benzer; gam meclisi hem ses hem biçim üretir. Kânun kelimesi ‘kural’ anlamıyla bu dönüşümü kaçınılmaz sayarken musikî çevresindeki çağrışımı meclisin çalgı düzenini tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil nice rüsvâ vü şeydâ olmasun

   Gözlerüñ fettânına meftûndur

   1Gönül nasıl rezil ve çılgın olmasın?

   2Gözlerinin fettanlığına vurulmuştur.

   Gönlün rüsvâ ve şeydâ olması bir irade zayıflığı değil, sevgilinin fettan gözlerine meftun oluşunun sonucudur. Soru biçimi bu hâli savunur: böylesine aldatan ve ayartan bir bakış karşısında aklı korumak zaten mümkün değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hüsrevâ bu hadd-i gül-gûnuñ görüp

   Saña Ferhâd olmayan mecnûndur

   1Ey hükümdar, bu gül renkli yanağını görüp

   2Sana Ferhad olmayan kişi delidir.

   Gül-gûn yanak karşısında Ferhad olmamak delilik sayılarak alışılmış ölçü tersine çevrilir. Normal dünyada dağ delen Ferhad mecnundur; aşk düzeninde ise böyle bir bağlılığı göstermeyen kişi akıldan yoksun kabul edilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözyaşın harcandı vasluñ almadı

   ‘Avnî bu bâzârda mağbûndur

   1Avnî gözyaşını harcadı, fakat kavuşmanı alamadı;

   2Bu pazarda zarara uğramıştır.

   Makta, gözyaşını harcanabilir nakit ve vuslatı pazardaki mal gibi düşünür. Avnî bütün sermayesini döktüğü hâlde kavuşmayı satın alamaz; mağbûn sözü yalnız hüzün değil, karşılığını alamamış bir alışverişin hesaplanabilir zararını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle