Hüsn ile cânânlar içre cân-ı cânândur Veyis

Veyis’i sevgililer arasında can, şerbetiyle hekim ve gönül tahtında sultan yapan gazel; misafirlik gecesini gözyaşı, kebap ve kaçırılmaması gereken fırsatla tamamlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hüsn ile cânânlar içre cân-ı cânândur Veyis

   Şerbet-i lâ‘liyle dil derdine dermândur Veyis

   1Veyis, güzelliğiyle sevgililer içinde sevgililerin canıdır;

   2Lâl dudağının şerbetiyle gönül derdine dermandır.

   Cân-ı cânân terkibi Veyis’i sevgililer topluluğunun merkezindeki hayat özü yapar. Lâl dudağından gelen şerbet de gönül hastalığını iyileten ilaçtır; güzellik ile tedavi aynı bedensel kaynakta birleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ağlamaz cân bülbüli şimden girü feryâd idüp

   Bâğ-ı dilde hüsn ile bir verd-i handândur Veyis

   1Can bülbülü artık feryat ederek ağlamaz;

   2Veyis gönül bahçesinde güzelliğiyle gülen bir güldür.

   Önceki feryat kesilir, çünkü gönül bahçesinde gülen bir gül açmıştır. Can bülbülünün susması sevgisizliğe değil aranan gülün bulunmasına bağlıdır; handân Veyis’in görünüşünü bahçeyi neşelendiren canlı bir karşılık yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nice ma‘mûr olmasun dil mülki ‘adl ü dâd ile

   Bunca yıldur kim göñül tahtında sultândur Veyis

   1Gönül ülkesi adalet ve doğrulukla nasıl bayındır olmasın?

   2Veyis bunca yıldır gönül tahtında sultandır.

   Gönül bir ülke ve taht olarak düzenlenir; Veyis’in uzun süren saltanatı adl ü dâd ile meşrulaştırılır. Sevgilinin egemenliği zorbalık değil, iç dünyayı ma‘mûr eden iyi yönetim şeklinde övülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Eşk-i çeşmüñi şerâb bağruñı eyle kebâb

   Ey dil-i âşüfte çün bir gice mihmândur Veyis

   1Gözyaşını şarap, bağrını kebap et,

   2Ey şaşkın gönül; çünkü Veyis bu gece misafirdir.

   Misafir ağırlama hazırlığı meclis dilinde kurulur: gözyaşı şarap, yanmış bağır kebap olacaktır. Âşık maddî ikram yerine kendi acısını sofra eder; bir gecelik mihmanlık, bedenin ve duygunun bütünüyle sunulduğu törendir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnîyâ çün devlet el virdi ki mihmân oldı yâr

   Fursatı fevt itme kim biñ câna erzândur Veyis

   1Ey Avnî, sevgili misafir olunca talih sana yardım etti;

   2Fırsatı kaçırma, çünkü Veyis bin cana değer.

   Mahlas beyti Veyis’in gelişini devletin el vermesi, yani talihin sağladığı nadir fırsat sayar. Bin can değeri, tek gecenin kaçırılmaması gerektiğini büyütür; Avnî kendini zamanın kısa açıklığını kullanmaya çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle