Kaçan ki cür‘añ ile tâze rûh bula hâk

Bir yudumun toprağa can verdiği gazel, şarap ve ateş yüzün yakıcılığını, üzengiye baş koymayı ve istiğna rüzgârını işler; son beyit yok oluş bahçesini yırtık gönülle tanıtır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kaçan ki cür‘añ ile tâze rûh bula hâk

   Tarîk-i ‘ışkda hâk olmadan baña ne bâk

   1Senin bir yudumun toprağa taze can verdiğinde

   2Aşk yolunda toprak olmaktan niçin korkayım?

   Sevgilinin kadehinden kalan bir damla bile toprağı diriltir; bu yüzden âşık aşk yolunda toprağa dönüşmekten korkmaz. Ölüm imgesi, cür‘anın vereceği yeni ruh sayesinde bir son değil dönüşüm umudu taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Figân ki cân ile göñlüm bu devrde yakdı

   Gehî mey âteşi vü gâh rûy-i âteş-nâk

   1Feryat olsun; bu devirde canımla gönlümü

   2Bazen şarap ateşi, bazen de ateş gibi yüz yaktı.

   Can ile gönül iki ayrı ateş tarafından yakılır: şarabın iç ısısı ve sevgilinin ateş yüzü. Gehî ve gâh dönüşümü acının aralıksız fakat değişen kaynaklarla sürdüğünü gösterir; devir, konuşana serinleyecek boşluk bırakmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Rikâbuñ öpmek içün başumı fedâ kıluram

   Eger ki bend ola boynuma rişte-i fitrâk

   1Üzengini öpmek için başımı feda ederim,

   2Boynum eyer kayışına bağlanmış olsa bile.

   Üzengiyi öpmek için başını vermek, sevgilinin atının en aşağı parçasına erişmeyi canın üstünde tutar. Boynun fitrâka bağlı olması esaret ve av çağrışımı taşır; bağlanmak bile bu yakınlıktan vazgeçirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yele varur çü ese bâd-ı kahr-ı istiğnâ

   Niteki ahker ü hâkister encüm ü eflâk

   1İstiğnanın kahır rüzgârı esince her şey yele gider;

   2Kor, kül, yıldızlar ve gökler de böyledir.

   İstiğna rüzgârı yalnız koru ve külü değil yıldızlarla gökleri de savurur. Küçük ile kozmik olan aynı kahrın önünde eşitlenir; sevgilinin ihtiyaçsızlığı karşısında hiçbir varlık düzeninin kalıcılığı garanti değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fenâ riyâzı gül ü goncasından ey ‘Avnî

   Nişân virür dil-i sad-çâk ü hırka-i sad-çâk

   1Ey Avnî, yokluk bahçesinin gül ve goncasından

   2Yüz parçalı gönül ile yüz parçalı hırka işaret verir.

   Fenâ bahçesinin çiçekleri gerçek gül değil parça parça gönül ve yırtık hırkadır. Sad-çâk tekrarında iç yara ile dış giysi birbirini yansıtır; Avnî yok oluş yolunun işaretini gösterişli bahçede değil dervişçe parçalanmada bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle