İtse cevr ü cefâ çü nâz ehli

Naz ehlinin eziyetini niyaz ehlinin vefa saydığı gazel, sevgilinin ağzındaki çözülemez sırdan yalınayak mahalle tavafına geçer; sevgilinin kıyamını namazdaki imama, gözünün gönül ülkesini yağmalamasını da nazın değişmez hükmüne dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İtse cevr ü cefâ çü nâz ehli

   Bilür anı vefâ niyâz ehli

   1Naz ehli eziyet ve cefa etse bile,

   2niyaz ehli onu vefa sayar.

   Naz eden sevgili ile yalvaran âşık iki karşıt topluluk olarak kurulur. Sevgiliden gelen cevrin âşık tarafından vefa diye okunması, eylemin anlamını yapan kişinin niyetinden çok onu karşılayan aşk hâlinin belirlediğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Agzı remzini bilmedi anuñ

   ‘Aczine kâyil oldı râz ehli

   1Onun ağzının işaretindeki sırrı kimse çözemedi;

   2sır ehli kendi aczini kabul etti.

   Klasik şiirde görünmeyecek kadar küçük düşünülen ağız bir remze dönüşür; sırları çözmekle övünen râz ehli bile bu işaret karşısında yenilir. Sevgilinin tek bir yüz ayrıntısı, uzman bilgiyi acz itirafına zorlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tolanur pâ-bürehne kûyını dil

   Nite kim Ka‘be’yi Hicâz ehli

   1Gönül, sevgilinin mahallesini yalınayak dolaşır;

   2tıpkı Hicaz halkının Kâbe'yi tavaf etmesi gibi.

   Gönül bedenden ayrılıp yalınayak bir ziyaretçiye dönüşür ve sevgilinin mahallesini tavaf eder. Kûy ile Kâbe arasındaki benzetme, âşığın dolaşmasını amaçsız gezinme olmaktan çıkarıp saygı ve teslimiyet taşıyan kutsal harekete çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yâr kâmet getürse nâz ile

   Uya cümle aña namâz ehli

   1Sevgili nazla ayağa kalksa,

   2namaz ehlinin tamamı ona uyar.

   Sevgilinin doğrulması namazdaki kıyamı ve imamın önde duruşunu çağrıştırır; namaz ehli de onun ardına dizilir. Nazlı bir beden hareketi böylece cemaatin yönünü belirleyen ritüel harekete dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Virdi yagmaya gözi mülk-i dili

   Böyledür iy Muhibbî nâz ehli

   1Gözü gönül ülkesini yağmaya verdi;

   2ey Muhibbî, naz ehli işte böyledir.

   Sevgilinin gözü yalnız gönlü yaralamaz, onu bir ülke gibi bütünüyle yağmaya açar. Son dize tek olayı naz ehlinin genel kanunu sayar; matla beyitindeki cevr böylece gönül mülkünün elden çıkışıyla kesin bir sonuca bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle