Jeng-i gamdan diler iseñ ola kalbüñ sâfî

Gönül aynasının gam pasından arınması için saf şarabı elden bırakmamayı söyleyen gazel, aşk meclisinde pervanenin yanışını bülbülün lafından üstün tutar; dudağın şifa evine ulaşmak isteyen hastayı, anlam denizine dalıp inci çıkaran şairi ve canı içmeye gelen gamzeye sunulan sağlık duasını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Jeng-i gamdan diler iseñ ola kalbüñ sâfî

   Koma elden koma bir lahza şarâb-ı sâfî

   1Gönlünün gam pasından arınmasını istiyorsan

   2saf şarabı bir an bile elinden bırakma.

   Gam gönül yüzeyinde biriken pas, şarap da onu parlatan sıvı olur. Sâfî sözcüğünün hem arınmış kalp hem saf şarap için yinelenmesi, ilacı hedeflediği berraklıkla aynı kelimede buluşturur ve öğüdü sıkılaştırır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Meclis-i ‘ışkda cân yakmaga pervâne yiter

   Bülbül-i gülşeni añma gider ol leffâfı

   1Aşk meclisinde can yakmak için pervane yeter;

   2bahçenin bülbülünü anma, o çok konuşan gitsin.

   Pervane aşkını ateşte can vererek kanıtlarken bülbül yalnız ses çıkaran leffâf diye küçümsenir. Beyit, mecliste sözlü feryat yerine fiilî fedakârlığı üstün tutar; yanış, güzel konuşmanın önüne geçen gerçek aşk ölçüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Lebleri dâr-ı şifâsına irem diyü bu dil

   Hastadur subha degin virdi bu derdi yâ Şâfî

   1Bu gönül, dudaklarının şifa evine ulaşayım diye

   2sabaha dek hastadır ve 'ey Şifa Veren' diyerek derdini zikreder.

   Sevgilinin dudakları hastane, âşığın gönlü ise gece boyunca oraya ulaşmaya çalışan hasta olur. Şâfî hitabı ilahî şifa verene yönelirken sevgilinin dudağındaki devayı da çağrıştırır; derdin virdi sabaha kadar sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yine gavvâs-sıfat bahr-ı ma‘ânîye talup

   Niçe dürler çıkarup oldum anuñ sarrâfı

   1Yine dalgıç gibi anlam denizine dalıp

   2nice inciler çıkardım ve onların sarrafı oldum.

   Şair önce anlam denizine dalan gavvas, sonra çıkardığı incilerin değerini belirleyen sarraf rolünü üstlenir. Şiir üretimi yalnız bulma işi değildir; söz incilerini yüzeye çıkarma ve aralarındaki kıymeti ayırt etme yeteneğini birlikte gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kanumı içmege geldükçe benüm gamze-i dost

   Bu Muhibbî dir aña cân-ıla sıhha ‘âfî

   1Dostun yan bakışı kanımı içmeye her geldiğinde

   2bu Muhibbî ona bütün canıyla 'sağlık ve afiyet olsun' der.

   Gamze âşığın kanını içen öldürücü bir misafir gibi gelir; beklenen korku veya direnme yerine içten bir sağlık dileğiyle karşılanır. Mahlas, canı alan sevgili bakışına canla afiyet dileyerek teslimiyetin ölçüsünü paradoksal biçimde büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle