Kimi afyûnî halkuñ kimi bengî

Halkın afyon, esrar ve şarap çevresinde bölünmüş hâlini gösteren gazel, Zühre'nin çalgısına rağmen şaraba aldanmamayı söyler; dünyanın gösterişli veya kaba tek bir giysiden ibaret olduğunu, istiğna taşının gök kubbelerini kırdığını ve ağaran saçın tövbe vaktini bildirdiğini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kimi afyûnî halkuñ kimi bengî

   Kimi içer şarâb-ı lâle-rengi

   1Halkın kimi afyon tutkunu, kimi esrar sarhoşudur;

   2kimi de lâle renkli şarap içer.

   Kimi sözcüğünün üç kez yinelenmesi toplumu afyon, esrar ve şarap çevresinde üç kümeye ayırır. Şair tek bir sarhoşluğu yüceltmek yerine farklı bağımlılıkların yaygınlığını sayarak sonraki uyarı için kalabalık bir zemin kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sakın meyl itme aldanma şarâba

   Eger ol bezme Zühre ola çengî

   1Sakın şaraba yönelip aldanma;

   2o mecliste çalgıcı Zühre bile olsa.

   Şarap meclisinin çekiciliği en yüksek sınırına, musikiyle ilişkilendirilen Zühre'nin çengî oluşuyla taşınır. Buna rağmen meyletme emri olumsuzdur: eşsiz müzik ve göksel cazibe bile aldanmanın mazereti sayılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Garaz çünki cihânda bir kabâdur

   Baña birdür palâs ile firengî

   1Çünkü bu dünyada amaç yalnız bir giysidir;

   2kaba çul ile Frenk kumaşı benim için birdir.

   Dünya hayatı bedeni örten tek bir kabaya indirgenince kumaşın değeri anlamsızlaşır. Palasın kabalığıyla Frenk kumaşının gösterişi eşitlenir; konuşan kişi maddi ayrımlar karşısındaki istiğnasını giysi karşıtlığıyla somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tokuz mînâsını sıdı bu çarhuñ

   Kim atdı râh-ı istignâda sengi

   1İstiğna yolunda taşı atan kişi,

   2bu feleğin dokuz cam kubbesini kırdı.

   Dokuz kat gök, camdan yapılmış mînâlar gibi kırılabilir bir yapıya dönüşür. İstiğna yoluna atılan tek taşın bütün felek kubbelerini parçalaması, dünyadan el çekişi kozmik düzene meydan okuyan etkin bir güç olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Muhibbî vaktidür kıl cürme tevbe

   Çü mûlar saña ‘arz itdi dü rengi

   1Muhibbî, suçtan tövbe etmenin vaktidir;

   2çünkü saçların sana iki rengini gösterdi.

   Mahlas beyti öğüdü şairin kendi bedenine çevirir: siyah ile beyazı birlikte gösteren saç, yaşın ilerlediğini görünür kılar. İki renk yalnız fiziksel değişim değil, günah alışkanlığından tövbeye geçiş için zamanın daraldığına dair işarettir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle