Kûhken geldi bu ‘ışk bünyâdına bir taş kodı

Ferhâd’ın aşk yapısına koyduğu taşın yerine gönlün başını sunmasıyla açılan gazel, Mecnûn’la içilen ezel kadehini, kaş yayı ve gamze okunu, ufku tutuşturan ahı işler; aşk sultanına gözlerin iki kâse armağan edilmesiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kûhken geldi bu ‘ışk bünyâdına bir taş kodı

   Kaldurup ol taşı yirine bu göñlüm baş kodı

   1Dağ delen Ferhâd gelip bu aşk yapısına bir taş koydu;

   2gönlüm o taşı kaldırıp yerine başını koydu.

   Ferhâd’ın dağı delen emeği yapının tek taşına indirgenirken gönül o taşı bile yetersiz bulup kendi başını temele koyar. Baş koymak hem bedensel kurbanı hem de bir davaya bütünüyle bağlanmayı aynı mimari hareket içinde birleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Câm-ı ‘ışkı bile nûş itdük ezel Mecnûn ile

   Ol ayagı gör ki meclisde niçe ser-hoş kodı

   1Aşk kadehini ezelde Mecnûn ile birlikte içtik;

   2şu kadehe bak, mecliste bizi nasıl sarhoş bıraktı.

   Şair aşk ortaklığını zamandan önceye, ezel meclisine taşır ve yanına Mecnûn’u koyar. Ayak sözcüğünün kadeh anlamı, içilen nesneyi konuşmanın merkezine getirir; tek içişin süregelen sarhoşluğu aşkın sonradan edinilmediğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kaşı yâsını görüp gamze okın dilberüñ

   Cânı kurbân eyleyüp dil sîne terkeş kodı

   1Gönül, sevgilinin kaş yayını ve gamze okunu görünce

   2canı kurban etti, göğsü de ok kılıfı yaptı.

   Kaş yay, yan bakış ok olunca âşığın göğsü bunları karşılayan bir tirkeşe dönüşür. Gönül yalnız saldırıya uğramaz; canı bilerek kurban edip bedeni silahın yuvası yapar, böylece yaralanmayı kendi seçtiği bir kabul törenine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Görinen çarhuñ kenârında anı sanmañ şafak

   Sûz-ı âhumdur anuñ dâmânına âteş kodı

   1Göğün kıyısında görüneni şafak sanmayın;

   2o, ahımın yakıcılığıdır ve göğün eteğini ateşe vermiştir.

   Ufuktaki kızıllık doğal şafak olmaktan çıkarılıp âşığın ahıyla yakılan gök eteği diye açıklanır. Çarhın dâmeni göğü giysili bir varlığa dönüştürür; içteki yanışın kozmik sınıra ulaşması acının ölçeğini bir anda büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Muhibbî geldi çün dil şehrine sultân-ı ‘ışk

   İki kâse gözlerüm dür öñüne pîşkeş kodı

   1Ey Muhibbî, aşk sultanı gönül şehrine gelince

   2iki kâse olan gözlerim, incilerini onun önüne armağan koydu.

   Aşk sultan, gönül şehir olarak kurulunca iki kâse göz karşılama armağanını sunan özneye dönüşür. Gözlerin içindeki dürler gözyaşı incileridir ve doğrudan aşk sultanının önüne konur; böylece pîşkeş altın değil, acıyla birikmiş yaş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle