Leb mi bu yâ la‘l mi yâhûd mey-i sahbâ mı ki

Sevgilinin dudağını lal taşı ile kırmızı şarap arasında sorgulayan gazel, onun sözünü ölüleri dirilten İsa nefesine benzetir; öldürücü nazın güzelliğin gereği olup olmadığını sorar, sûfînin güzel yüze yasağını eleştirir ve Muhibbî'nin sözlerini gönül denizinden çıkan eşsiz inciler sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Leb mi bu yâ la‘l mi yâhûd mey-i sahbâ mı ki

   Söz deminde mürdeler ihyâ kılur ‘Îsâ mı ki

   1Bu dudak mı, lal taşı mı, yoksa kızıl şarap mı?

   2Konuştuğu anda ölüleri dirilten İsa mı?

   Dudağın kimliği art arda gelen üç soruyla belirsizleştirilir: beden parçası, değerli taş ve sarhoş edici içki tek kızıllıkta birleşir. İkinci dize rengi aşarak söze geçer; dudak İsa'nın can veren nefesini taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bilmezem kasdı helâk itmek midür ‘uşşâkı

   Muktezâ-yı hüsn yohsa nâz u istignâ mı ki

   1Bilmiyorum, amacı âşıkları öldürmek midir;

   2yoksa bu güzelliğin gerektirdiği naz ve ilgisizlik midir?

   Sevgilinin davranışı iki ihtimal arasında tartılır: bilinçli bir öldürme kastı veya güzelliğin doğal sonucu olan naz ve istiğna. Soru kesin hüküm vermez; âşığın uğradığı zararı sevgilinin niyetiyle güzellik düzeni arasında askıda bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Vech-i zîbâdan niçün men‘ idesin sûfî bizi

   Ahsen-i takvîme inkâr eylemek takvâ mı ki

   1Ey sûfî, bizi güzel yüzden niçin alıkoyuyorsun?

   2En güzel yaratılışı inkâr etmek takva mıdır?

   Sûfînin güzeli seyretme yasağı, insanın en güzel biçimde yaratıldığına işaret eden ahsen-i takvîm kavramıyla karşılanır. Beyit, takvayı güzelliği reddetmek değil yaratılıştaki ilahî biçimi tanımak üzerinden yeniden tanımlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gitmedi başuñdan iy dil zülfinüñ sevdâsı âh

   Bilmedüm dîvâne mi yâhûd bu dil şeydâ mı ki

   1Ey gönül, saçının sevdası hâlâ başından gitmedi;

   2bilmem, bu gönül divane mi yoksa çılgın mı?

   Sevdâ hem kara saçın rengi hem zihinden çıkmayan tutku olarak başa yerleşir. Dîvâne ile şeydâ arasında görünürde seçenek kurulur, fakat ikisi de aklın yitimi demektir; gönlün kurtulamadığı hâl soru biçiminde pekişir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne söz kim söyledüñ bir gevher-i yek-dânedür

   İy Muhibbî yohsa bu göñlüñ senüñ deryâ mı ki

   1Söylediğin her söz eşsiz bir incidir;

   2ey Muhibbî, yoksa senin bu gönlün bir deniz midir?

   Mahlas beyti sözleri tek tek eşsiz inciler sayınca onların kaynağı olan gönül de denize dönüşür. Şair kendi şiirini doğrudan övmek yerine inciyi doğuran derya sorusunu kurar; önceki beyitlerin soru zinciri poetik bir soruyla tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle