Behişt gibi oldı harâbât sahnı vesî‘

Meyhaneyi cennete benzeyen geniş bir ülke olarak kuran gazel, karanlık gönüllü sufiyi bu sahnenin dışında bırakır; bir yudumu şefaat, yok oluşu da kurtuluş yolu sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Behişt gibi oldı harâbât sahnı vesî‘

   Ki anda muğ-beçeler var ki hûr-şekl ü bedî‘

   1Meyhanenin avlusu cennet gibi geniş oldu;

   2Orada huri görünüşlü, eşsiz meyhane gençleri vardır.

   Harâbâtın sahnı behişt gibi genişletilir; meyhane gençleri de huri biçiminde görünür. Dünyevî ve dinî mekânlar karşı karşıya getirilmez, meyhane cennetin niteliklerini kendi içinde yeniden üretir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nesîm-i rûh-fezâsıyla şeş-cihet memlû

   Ya çâr fasl-ı hevâsı misâl-i fasl-ı rebî‘

   1Ruh tazeleyen esintisi altı yönü doldurur;

   2Dört mevsiminin havası da bahar mevsimi gibidir.

   Nesîm-i rûh-fezâ altı yönün tamamını doldurarak meyhaneyi sınırsız bir ferahlık alanı yapar. Dört mevsimin sürekli bahar olması zamanın yıpratıcı dönüşünü kaldırır; burası canlılığın kesilmediği ayrı bir iklimdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Safâ-y-ile ire mi anda tîre-dil sûfî

   Meger mübeddel ide eylüge hısâl-i şenî‘

   1Karanlık gönüllü sufi oraya huzurla ulaşabilir mi?

   2Ancak kötü huylarını iyiliğe çevirirse ulaşır.

   Tîre-dil sufi mekâna girmek istese önce kötü huylarını iyiliğe çevirmelidir. Eleştiri görünüşteki zühde değil karaktere yönelir; safâya erişmenin şartı dış yasaklardan çok iç ahlâkın dönüşümüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çü dürd-keş ki ola anda cür‘a nûş eyler

   Biñ olsa cürm vera‘ bir latîfe-y-ile şefî‘

   1Orada tortu içen kişi bir yudum tadınca

   2Bin günahı olsa da, sakınması tek bir incelik sayesinde ona şefaatçi olur.

   Dürd-keş meyhanede bir cür‘a içerken ikinci dize günah, vera‘ ve şefaat dilini aynı sahneye taşır. Burada şefî‘ yükleminin öznesi vera‘, yani sakınmadır; ‘bir latîfe-y-ile’ ise onun şefaatine aracılık eden inceliği bildirir. Böylece latîfe ile vera‘ iki ayrı şefaatçi yapılmadan meyhane ironisi korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   O mülke vü anuñ ehline iriş ey ‘Avnî

   Bu devr ehline bakma eger şerîf ü vazî‘

   1Ey Avnî, o ülkeye ve halkına eriş;

   2Bu devrin insanlarına, soylu ya da aşağı olmalarına bakma.

   Avnî’ye çağrı, meyhane ülkesine ve onun ehline ulaşmasıdır. Şerîf ile vazî‘ ayrımını önemsememek, devrin toplumsal rütbelerini askıya alır; değer mevkide değil bu alternatif topluluğa katılabilmektedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle