Bilmezem ne didi ol dilbere ağyâr yine

Rakibin sözüyle yeniden cefa kuran hilekâr sevgiliyi izleyen gazel, onun mahalledeki gezintisini bahçe süsü ve şehir fitnesi yapar; yüzün ateşi şehri aydınlatırken Avnî canıyla müşteri olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bilmezem ne didi ol dilbere ağyâr yine

   Kıldı bünyâd-ı cefâ ol büt-i ‘ayyâr yine

   1Bilmem rakipler o sevgiliye yine ne söyledi;

   2O hilekâr put yine cefa yapısını kurdu.

   Ağyarın ne dediği bilinmez, fakat sonuç sevgilinin yeniden cefa binası kurmasıdır. ‘Büt-i ayyâr’ hem güzelliği hem hileyi birleştirir; rakibin sözü görünmez kalsa da âşığa yönelen yeni eziyet somut bir yapı gibi yükselir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gördüm ol dilberi kûyında ider seyr didüm

   Zînet olmış gül ile gûşe-i gülzâr yine

   1O sevgiliyi mahallesinde gezinirken gördüm ve dedim ki:

   2Gül bahçesinin bir köşesi yine gülle süslenmiş.

   Sevgilinin kendi mahallesindeki yürüyüşü, gül bahçesinin bir köşesine yerleşen gül olarak okunur. Gören kişi sıradan bir gezintiyi peyzajın tamamlanmasına çevirir; mekân değerini sevgilinin orada görünmesinden alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şehr içinde çü revân oldı revân ben de didüm

   Fitne-y-ile pür olur kûçe vü bâzâr yine

   1Şehir içinde yürümeye başlayınca ben de dedim ki:

   2Sokak ve pazar yine fitneyle dolacak.

   Sevgili şehirde yürüyünce sokakla pazar fitneyle dolacaktır. Revân sözü hem hareketi hem canlılığı taşır; onun dolaşımı kent hayatını canlandırırken aynı anda bakışları, arzuları ve kargaşayı çoğaltır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tarf-ı burka‘ götürüp ‘arz-ı cemâl eyler ise

   Şehri nûr ide gibi âteş-i ruhsâr yine

   1Peçesinin kenarını kaldırıp güzelliğini gösterirse,

   2Yanağının ateşi sanki şehri nura boğacak.

   Peçenin yalnız kenarının kalkması bile yanağın ateşiyle bütün şehri aydınlatmaya yeter. Ateşin nura dönüşmesi sevgilinin yüzünde yanma ile ışığı birleştirir; örtünün küçük açılışı kamusal bir aydınlanma yaratır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gamzesi tîğine tâkat getürimez kimse

   Nakd-i cân virmek ile ‘Avnî harîdâr yine

   1Kimse onun gamze kılıcına dayanamaz;

   2Avnî yine can akçesini vererek ona müşteridir.

   Gamze kılıcı karşısında kimsenin dayanma gücü yoktur; buna rağmen Avnî canını nakit gibi sunarak alıcı olur. Harîdâr sözü aşkı pazara taşır, fakat satın alınan şey vuslat değil ölümcül bakışın darbesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle