Gel bana cevr etme dilber dîn ü îmân aşkına

Şair sevgiliye din, iman, yaratıcı ve kutsal kitaplar aşkına cefa etmemesi için yalvarır. Ölüm ve toprak altında kalma uyarısı, yapılanların karşılığını bulma düşüncesiyle sürer; rakiplerin sözüne uymaması istenir ve Ömer sevgilinin nazı arttıkça gamzesinin yabancılaşacağını söyleyerek ulu sultan adına ağlatılmamayı diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel bana cevr etme dilber dîn ü îmân aşkına

   Seni yoktan var iden ol Gani Sübhan aşkına

   1Gel, bana cefa etme sevgili; din ve iman aşkına;

   2Seni yoktan var eden zengin ve eksiksiz Sübhan aşkına.

   “Dîn ü îmân aşkına” kişisel ricayı en temel inanç değerlerinin hürmetine bağlar. Sevgilinin yoktan var edilmesi “Gani Sübhan” adıyla anılır; cefa etmeme talebi böylece âşığın acısından önce yaratılış borcu ve kutsal yemin üzerinden güç kazanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sen bilürsün senden özge Yâr-ı garım yok benim

   Tevrat ile hem Zebûr İncîl ü Fürkan aşkına

   1Sen bilirsin, senden başka mağara dostum/sevgilim yoktur;

   2Tevrat, Zebur, İncil ve Furkan aşkına.

   Konuşan sevgiliden başka “Yâr-ı gar”ı olmadığını söyler; tamlama mağara arkadaşlığını ve yakın dostluğu çağrıştırır. Tevrat, Zebur, İncil ve Furkan’ın birlikte sayılması, ricayı dört kutsal kitabın toplam hürmetine sunar ve yalnız İslami değil geniş vahiy zinciri kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kendine mağrûr olma âkıbet ölsen gerek

   Bunca yıllar türâb olup inleyüp kalsan gerek

   1Kendine güvenip gururlanma; sonunda ölmen gerekir;

   2Nice yıllar toprak olup inleyerek kalman gerekir.

   “Kendine mağrûr olma” güzelliğin ya da gücün kalıcı sanılmasına karşı ölüm uyarısıdır. “Ölsen gerek / kalsan gerek” zorunluluk kipleri, sevgilinin bir gün toprağa dönüşmesini kaçınılmaz gösterir; yıllarca inleme ihtimali bugünkü cefanın gelecekteki yalnızlığına ayna olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hep bana ettiklerini sevdiğim bulsan gerek

   Bu cefâdan kıl ferâgat Arş-ı Rahmân aşkına

   1Sevdiğim, bana ettiklerinin hepsini bulman gerekir;

   2Bu cefadan vazgeç, Rahman’ın Arşı aşkına.

   Yapılanların “hep” bulunması, davranışın karşılıksız kalmayacağı ahlaki döngüyü ifade eder. “Ferâgat” cefayı bırakma buyruğudur; Rahman’ın Arşı gibi en yüksek kutsal mekânın hürmeti anılarak önceki ölüm tehdidi yeniden merhamet duasına çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bîvefâdarlıkta ne var âhu gözlüm söyle gel

   Şimdi benden eyi m-oldu sevdiğim sana o el

   1Ey ceylan gözlüm, vefasızlıkta ne var, söyle gel;

   2Şimdi “benden eyi m-oldu ... sana o el” [basılı dizim kapalı].

   Ceylan gözlü sevgiliye vefasızlığın ne kazandırdığı sorulur; “söyle gel” hem açıklama hem yaklaşma çağrısıdır. “Benden eyi m-oldu sevdiğim sana o el” basılı yüzeyi karşılaştırma, yabancı el ve kişi ekleri bakımından kapalıdır; kesin rakip hikâyesi kurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bîhûde söz söylemeği görmedim sana mahal

   Uyma adûlar sözüne hakk-ı mîzân aşkına

   1Boş söz söylemeyi sana uygun görmedim;

   2Düşmanların sözüne uyma, adalet terazisinin hakkı için.

   Konuşan sevgiliye boş söz söylemeyi yakıştırmaz; “mahal” uygun yer ve imkân anlamıyla davranış sınırı çizer. Asıl uyarı rakiplerin sözüne uymamaktır; “hakk-ı mîzân” adalet terazisinin hürmetini çağırır ve doğru hükmü söylentinin karşısına koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der Ömer dilber ne aceb cevr ü cefâ kâr olur

   Dürlü nâzı öğrenince gamzesi ağyâr olur

   1Ömer der: Güzel, bu nasıl cefa işi olur?

   2Türlü nazı öğrenince yan bakışı yabancı olur.

   Mahlaslı soru “cevr ü cefâ kâr olur” diyerek eziyetin nasıl bir kazanç ya da iş olabileceğini sorgular. Sevgili türlü nazı öğrendikçe “gamze”nin ağyâr olması, yan bakışın âşığa yabancı ve rakip gibi davranmasını anlatır; güzellik davranışla karşı cepheye geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ben gibi sana o eller sanma dostum yâr olur

   Gel beni ağlatma bu dem ulu sultân aşkına

   1O ellerin benim gibi sana dost ve yâr olacağını sanma;

   2Gel, bu anda beni ağlatma, ulu sultan aşkına.

   “O eller” dışarıdaki kişileri topluca gösterir ve onların konuşan kadar dost olamayacağını ileri sürer. Son yalvarış “bu dem” diyerek acının şimdi durmasını ister; “ulu sultân aşkına” dünyevi ya da kutsal hükümdar hürmetini açık bırakıp şiiri ağlatmama çağrısıyla kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle