Gel bezme kadem bas leb-i mercânım içersin

Şair mercan dudaklı sevgiliyi meclise çağırır, yabancılarla içmek yerine dostların yanına gelmesini ister. Şarap, kan, fincan, el ve Bedahşan yakutu imgeleri iç içe geçer; kapalı son beyitte Âşık Ömer, lâl renkli şarap ve içme çağrısı arasındaki bağ kesin bir tamlamaya dönüştürülmez.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel bezme kadem bas leb-i mercânım içersin

   Bârâne karış lûtf ile sultânım içersin

   1Gel, meclise adım at; mercan dudaklım, içesin.

   2‘Bârâne karış’ yüzeyiyle, lütufla sultanım, içesin; söz dizimi kapalıdır.

   “Bezme kadem bas” çağrısı sevgiliden aşk meclisine fiilen adım atmasını ister; “leb-i mercânım” kırmızı dudağı değerli taşa çevirir. İkinci dizedeki “Bârâne karış lûtf ile” yüzeyi kapalıdır: “bârâne” olası yağmur çağrışımı taşısa da özgünde “gibi” ya da ikinci bir “gel” yoktur. “Sultânım” hitabı güvenle korunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ağyâr ile gülşende varup içme efendim

   Meyhâneye gel dostlar ile canım içersin

   1Efendim, gül bahçesine gidip yabancılarla içme.

   2Meyhaneye gel de dostlarla birlikte içesin, canım.

   Gül bahçesi normalde zevk ve güzellik alanıdır; fakat orada “ağyâr” bulunduğu için şair sevgilinin içmesini istemez. Buna karşı meyhane, dostlarla paylaşılacak güvenli yere dönüşür. “İçme” ve “içersin” karşıtlığı içkinin kendisinden çok kiminle içildiğini önemser; kıskançlık mekân seçimi biçiminde konuşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Can meclisini sâki gibi eyle ziyâret

   İçme diyelim bâde gibi kanım içersin

   1Can meclisini bir saki gibi ziyaret et.

   2‘İçme,’ diyelim; ‘şarap gibi kanımı içesin’ sözleri yan yana durur, kip bağı açıktır.

   “Can meclisi” daveti âşığın varlığına taşır ve sevgiliyi oraya gelen sakiye benzetir. İkinci dizede “içme diyelim”, “bâde gibi” ve “kanım içersin” parçaları yan yanadır; kaynakta bunları neden-sonuç ilişkisine sokan “yoksa” bulunmaz. Bu nedenle kip ve bağ kesinleştirilmeden şarap ile kanın ürpertici yakınlığı korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Arzeyleyeyim çekticeğim derdleri ben hep

   Destimden eğer bir iki fincânım içersin

   1Çektiğim bütün dertleri sana bir bir anlatayım,

   2eğer elimden bir iki fincan içersen.

   Önceki beyitlerde davet edilen sevgili burada dinleyici konumuna da çağrılır. “Çekticeğim derdleri” anlatmanın şartı, onun şairin “dest”inden bir iki fincan kabul etmesidir. El hem sunan uzuv hem de “elimden” yapısıyla aracıdır; içiş gerçekleşirse âşığın birikmiş sıkıntıları söz kazanacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu Âşık Ömer gibi koma bâde-i lâ’li

   Ey ruhleri gül lâ’l-i Bedahşân’ım içersin

   1‘Bu Âşık Ömer gibi koma bâde-i lâ’li’ yüzeyinde ‘gibi’nin bağı kapalıdır.

   2Ey gül yanaklı, Bedahşan yakutu sevgilim, içesin.

   Kapanışta “Bu Âşık Ömer gibi” parçasını “koma” buyruğu ve “bâde-i lâ’l” izler; “gibi”nin bunlardan hangisine bağlandığı yüzeyden kesinleşmez. İkinci dizede gül yanak ve Bedahşan yakutu imgeleri sürer. Ömer’i tüketilecek aşk içkisine dönüştüren tek bir tamlama kurulmadan içme çağrısının açıklığı korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle