Gözlerüm hâk-i der-i dildâr ile pür-nûrmış

Sevgilinin ayak toprağı ve ayrılık yarasıyla aydınlanan gazel, harap görünen gönlü cefanın mimarisi sayar; sufinin mazeretini ve saçı gece perdesi yapan görünmezliği tartışır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gözlerüm hâk-i der-i dildâr ile pür-nûrmış

   Hâtırum zahm-ı firâk-ı yâr ile mesrûrmış

   1Gözlerim sevgilinin eşiğinin toprağıyla nurlanmış;

   2Gönlüm de ayrılık yarasıyla sevinçliymiş.

   Gözün nuru sevgilinin ayak toprağından, gönlün sevinci ayrılık yarasından gelir. Normalde kir ve acı sayılan iki unsur olumlu hâle çevrilir; âşık için değer, nesnenin kendisinden değil sevgiliyle temasından doğar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hâne-i dil kim harâb olmış sanurdum ben anı

   Ol cefâ mi‘mârınuñ tarhı-y-ile ma‘mûrmış

   1Gönül evinin yıkılmış olduğunu sanırdım;

   2Meğer o cefa mimarının planıyla bayındırmış.

   Konuşan gönlü yıkık sanırken bu harabenin cefa mimarının bilinçli planı olduğunu öğrenir. Tarh ile ma‘mûr kelimeleri acıya yapı düzeni verir; yıkılmış görünüş, sevgilinin kurduğu farklı bir iç mimarinin sonucu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   N’ola ser-gerdân olursa zerre-veş üftâdeler

   Gün gibi ol meh-likânuñ şöhreti meşhûrmış

   1Düşkünler zerre gibi başı dönse ne olur?

   2O ay yüzlünün ünü güneş gibi meşhurmuş.

   Düşkün âşıklar güneş çevresindeki zerreler gibi başı dönerek dolaşır. Meh-likânın şöhreti güneş gibi yayıldığı için ay ve güneş imgeleri tek yüzde birleşir; ser-gerdânlık, bu parlak merkezin çevresindeki zorunlu harekettir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kesret-i meyden sudâ‘ irüp nemâza çıkmadı

   Zâhid-i hod-bîn bu ‘özriyle meger ma‘zûrmış

   1Çok şaraptan başı ağrıyınca namaza çıkmamış;

   2Kendini beğenen zahit bu mazeretle bağışlanmış olmalı.

   Zahit çok şarap içtiği için baş ağrısını namaza gitmeme gerekçesi yapar. Hod-bîn ve ‘özr sözcükleri anlatıcının kuşkusunu belirginleştirir; ma‘zûr hükmü gerçek bir bağışlamadan çok riyakâr davranışa yöneltilmiş ironidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her zemân ruhsârına hâil olur zülf-i siyâh

   ‘Avnîye göstermeyen gün ol şeb-i deycûrmış

   1Siyah saç her zaman yanağının önüne perde olur;

   2Avnî’ye günü göstermeyen o karanlık geceymiş.

   Siyah saç yanağın önüne her gelişinde gündüzü karanlık geceye çevirir. Avnî’nin göremediği ‘gün’ hem ışık hem baht açıklığıdır; zülf, sevgilinin yüzünü örterken âşığın zamanını da deycûra dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle