Gözüm yaşı-y-ıla kûy-i nigârı lâle-zâr itdüm

Gözyaşıyla sevgilinin mahallesini lâle bahçesine çeviren gazel; ceylan göz, misk saç, servi boy ve gül yüz uğruna çöllere düşen âşığın mezar taşlarını ve gönül kilisesini resmeder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gözüm yaşı-y-ıla kûy-i nigârı lâle-zâr itdüm

   Figân u nâleden ol lâle-zârı mürg-zâr itdüm

   1Gözyaşımla sevgilinin mahallesini lâle bahçesine çevirdim;

   2İnleyiş ve feryatla o lâle bahçesini kuş bahçesi yaptım.

   Kanlı gözyaşı sevgilinin mahallesini lâlelerle doldurur; nâle ve figan da bu bahçeye kuş sesi ekler. Âşık kendi acısından hem renk hem ses üretir, kûy böylece gözyaşıyla sulanan ve feryatla canlanan bir bahçeye dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gözüñ âhusınuñ şevkı-y-ile sahrâlara düşdüm

   Saçuñ sevdâsı-y-ıla nâfe-veş terk-i diyâr itdüm

   1Ceylan gözünün özlemiyle çöllere düştüm;

   2Saçının sevdasıyla misk kesesi gibi yurdu terk ettim.

   Ceylan gözün özlemi âşığı sahraya sürerken saçın sevdası onu nâfe gibi yurdundan çıkarır. Misk kesesinin ceylanla ilişkisi, göz ve saç imgelerini aynı hayvansal kaynağa bağlar; gurbet kokulu bir fedakârlık olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kadüñ servi firâkında yaşumı cûy-bâr itdüm

   Yüzüñ gülzârı yâdına gözüm ebr-i behâr itdüm

   1Servi boyunun ayrılığında yaşımı ırmak yaptım;

   2Yüzünün gül bahçesini anıp gözümü bahar bulutu ettim.

   Servi boydan ayrılık gözyaşını akarsuya, gül yüzün hatırası gözü bahar bulutuna çevirir. Sevgilinin bahçe unsurlarına karşı âşığın bedeni de bir su düzeni kurar; fakat bu bahar kavuşma değil sürekli ağlama getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cünûn sahrâsı içinde felekden başuma yağan

   Cefâ taşlarını cem‘ eyledüm seng-i mezâr itdüm

   1Delilik çölünde felekten başıma yağan

   2Cefa taşlarını toplayıp mezar taşı yaptım.

   Feleğin attığı cefa taşları âşığı öldürmekle kalmaz, onun mezarını da kurar. Cünun sahrasında başa yağan darbeleri toplayıp seng-i mezâr yapmak, zulmün malzemesini son hatıraya dönüştüren karanlık bir sahiplenmedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sanemler hüsni tasvîrinde bir büt-şekl ile ‘Avnî

   Göñül deyrini ser-tâ-ser kamu nakş u nigâr itdüm

   1Put gibi güzellerin güzelliğini tasvir ederken Avnî,

   2Gönül kilisesini baştan başa resim ve nakışla doldurdum.

   Güzeller put, gönül de onların resimleriyle dolan bir kilise gibi tasarlanır. Avnî tek bir sureti değil bütün nakışları içine yerleştirir; dışarıdaki güzellik tasviri, gönlün duvarlarını baştan başa kaplayan içsel bir ibadete dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle