‘Âşık mıdur ki isteye yâruñ vefâsını

Gerçek âşığın sevgiliden vefa istemeyeceği ve cefadan yakınmayacağı söylenir; gökkuşağı yayı, kara kaş ve saç bağı üzerinden ilerleyen gazel, aşk sancağının şaire dert, bela ve gam getirdiği hükmüyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Âşık mıdur ki isteye yâruñ vefâsını

   Yâhûd şikâyet eyleye añup cefâsını

   1Sevgilinin vefasını isteyen kişi âşık mıdır?

   2Yahut onun cefasını anıp şikâyet eden âşık sayılır mı?

   İki soru da olumsuz cevabı içinde taşır ve âşıklığı beklenti ile şikâyetin dışına yerleştirir. Vefa istemek de cefayı anmak da sevgiliyi hesaba çekmek olur; beyit gerçek bağlılığın bu karşılık hesabını reddettiğini bildirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kavs-i kuzeh egerçi bir kemânedür

   Ammâ ki katı çekmedüm ‘ışkuñ yasını

   1Gökkuşağı gerçi bir yaydır;

   2ama senin aşkının ‘yasını’ pek çekmedim.

   İlk dizede gökkuşağı keman diye adlandırılır, ikinci dize ise açık ‘çekmedüm’ olumsuzluğuyla bu çekme eylemini sınırlar. Kaynaktaki ‘yasını’ yüzeyi ikinci tanık bulunmadan matem yahut yay kelime oyunu diye kesinleştirilmedi; iki ihtimal de ihtiyatla açık tutuldu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   ‘Işkuñla anuñ kalmaya güftâra kudreti

   Kim göre kara kaşıyla gözi lâlesini

   1Kara kaşıyla gözünün lâlesini gören kişinin

   2senin aşkın yüzünden konuşmaya gücü kalmaz.

   Kara kaş ile gözün lâlesi, koyu çizgi ve canlı renk olarak yüz üzerinde yan yana gelir. Bu görüntüyü görenin güftâr kudreti tükenir; güzellik şiir söylemeye ilham vermekten önce dili durduran bir hayret yaratır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her kim ki ser-i zülf-i siyeh-kâra bend ola

   Fikr eyleme hergiz anuñ kurtılasını

   1Kim o kara saçın ucuna bağlanırsa

   2onun bir gün kurtulacağını hiç düşünme.

   Saçın ucu bir bağlanma noktasına dönüşür ve bend olmak gönüllü aşkı gerçek tutsaklık diliyle anlatır. Her kim ile hergiz arasındaki kesinlik, bu esaretin kişiye göre değişmediğini ve çıkış ihtimali taşımadığını vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Oldı Muhibbî hâsılı derd ü belâ vü gam

   Tîmâr diyü aldı çü ‘ışkuñ livâsını

   1Muhibbî aşkının sancağını tımar diye alınca

   2elde ettiği sonuç dert, bela ve gam oldu.

   Mahlas beyti aşkı sancak ve tımar düzeni içinde bir hizmete benzetir; şair bu görevi kabul ettiğinde geliri dert, bela ve gamdır. Hâsıl sözü kazanç beklentisini tersine çevirir ve üçlü acı dizisi hizmetin gerçek karşılığını sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle