Bâr-ı gamdan kâmetümdür ham gibi

Gam yüküyle bükülen bedenin en sadık yoldaşını yine gamda bulduğu gazel, sevgilinin mahallesini Kâbe'ye ve gözyaşını zemzeme dönüştürür; susamış gönül lütuf çeşmesini ister, yanaktaki teri gül üstündeki çiğ sayar ve Muhibbî'nin uzakta kalmasına karşı rakiplerin mahrem görünüşüyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bâr-ı gamdan kâmetümdür ham gibi

   Bulmadum hergiz musâhib gam gibi

   1Gam yükünden boyum bükülmüştür;

   2gam kadar sürekli bir arkadaş hiç bulmadım.

   Gam önce sırtta taşınan bir yük olup bedeni büker, ardından âşığın ayrılmayan musâhibi olur. Aynı kelimenin fiziksel ağırlık ile sürekli arkadaşlık arasında yinelenmesi, acının hem bedene hem zamana yayıldığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ka‘be kûyuña varup buldum safâ

   Anda çeşmüm görinür zemzem gibi

   1Kâbe gibi olan mahallene varıp huzur buldum;

   2orada gözüm zemzem kaynağı gibi görünür.

   Sevgilinin kûyu Kâbe'ye dönüşünce oraya varmak ziyaretin safâsını verir; sürekli akan gözyaşı da zemzem olur. Kutsal mekân benzetmesi, âşığın ağlayışını sıradan kederden çıkarıp ziyaretin su kaynağına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dostum dil-teşneyem rahm itmedüñ

   Çeşme-i lutfuñ senüñ ‘ayn-ı kerem gibi

   1Dostum, gönlü susamış biriyim; bana acımadın;

   2oysa senin lütuf çeşmen kerem kaynağı gibidir.

   Konuşan kişi susuzluğunu bedene değil gönle yükler ve sevgilinin merhametsizliğini doğrudan söyler. Karşısındaki çeşme lütuf, kaynağı da keremdir; suyun varlığı ile susuz bırakılma arasındaki çelişki sitemi keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zâhiren gördüm ‘izâruñda ‘arak

   Güller üzre jâle-i şebnem gibi

   1Yanağında dışarıdan görünen teri gördüm;

   2güllerin üstündeki çiğ damlası gibiydi.

   Yanak gül yüzeyine, üzerindeki ter damlaları sabah çiğine benzetilir. Önceki beyitlerin yoğun gözyaşı ve çeşme sularından sonra bu küçük damlalar sevgilinin bedeninde belirir; iki tarafın suyu ölçek ve anlam bakımından ayrılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu Muhibbî dergehüñden dûr olup

   Müdde‘îler çün saña mahrem gibi

   1Bu Muhibbî dergâhından uzak kalmışken,

   2rakipler sana mahremmiş gibi yakın duruyor.

   Mahlas beyti mekânsal adaletsizliği açık eder: gerçek âşık eşikten uzakta, iddiacı rakipler ise mahrem konumundadır. Dûr ile mahrem karşıtlığı, Kâbe kûyuna varma arzusunun kalıcı bir kabul değil geçici bir erişim olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle