Bir nazar her kim göre ruhsâr-ı âteşnâkini

Sevgilinin ateşli yanağını görenin kül oluşuyla açılan gazel, ah dumanı ve gözyaşını aşk göğünün yıldızlarına çevirir; saç bağı, akrep zehri ve dudak panzehiri üzerinden ilerleyip Muhibbî'nin dudak ile bel sırrını çözme iddiasıyla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir nazar her kim göre ruhsâr-ı âteşnâkini

   Tutuşup ‘ışk âteşine yile virür hâkini

   1Ateşli yanağını bir kez gören herkes,

   2aşk ateşiyle tutuşur ve külünü yele verir.

   Tek bakış sevgilinin yanağındaki ateşi seyredene geçirir; kişi önce yanar, sonra külü rüzgâra dağılır. Nazarın kısalığı ile sonucun bütünüyle yok edici oluşu, güzelliğin ani ve geri çevrilemez etkisini büyütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Def‘a def‘a dûd-ı âh u katre katre eşk-i çeşm

   Mülk-i ‘ışkuñ kıl temâşâ encüm-i eflâkini

   1Tekrar tekrar yükselen ah dumanını ve damla damla gözyaşını gör;

   2aşk ülkesinin göklerindeki yıldızları seyret.

   Ah dumanı göğün karanlığını, tek tek gözyaşları da yıldızlarını kurar; âşığın bedensel belirtileri kozmik bir manzaraya dönüşür. Defa ve katre tekrarları, dumanın sürekliliğini ve yaşın sayısızlığını işittirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   ‘Işk ile çün olmışam dîvâneler ser-defteri

   Bend idüp boynuma taksun zülfinüñ fitrâkini

   1Aşk yüzünden deliler defterinin başına geçtiğime göre,

   2saçının terkisini bağlayıp boynuma taksın.

   Konuşan kişi kendini deliler sicilinin ilk sırasında ilan eder; bunun nişanı olarak sevgilinin saç bağına boynunu verir. Fitrâk hem bağ hem avlananı taşıyan kayış çağrışımıyla aşkı gönüllü bir esaret ve teşhir hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Genc-i hüsnüñde beni çün urdı zülfüñ ‘akrebi

   Agzuma sun lutf idüp la‘l-i lebüñ tiryâkini

   1Güzellik hazinende saçının akrebi beni soktuğuna göre,

   2lütfet de lal dudağının panzehirini ağzıma sun.

   Kıvrılan saç hazinenin akrebi olup âşığı zehirler; şifa ise aynı sevgilinin lal dudağındadır. Zarar ile devanın tek bedende toplanması, âşığı sevgiliden uzaklaştırmaz; tam tersine ilacı almak için ona daha çok yaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Lebleri sırrın bilüp virdüm miyânından haber

   Âferîn eydür Muhibbî’nüñ gören idrâkini

   1Dudağının sırrını bilip ince belinden haber verdim;

   2Muhibbî'nin kavrayışını gören ona aferin der.

   Dudağın küçüklüğü ile belin inceliği görünmezlik sınırında iki sır olarak birleşir; şair birini çözerek ötekinden haber verdiğini söyler. Son dizedeki aferin, şiirsel zekânın bu ince bağlantıyı kurma başarısına yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle