Bugün dîvânesi oldum görüp âh ol perî-zâdı

Peri yaradılışlı sevgiliyi görüp divane olan âşığın geceleri uyumadan feryat ettiği gazel, konuşanı Mecnun ve Ferhat'la eşleştirir; cefayı vefaya tercih etmeyen âşığın adını bile reddeder, sevgilinin eziyet alışkanlığının değişmezliğini söyler ve dünyanın su üstüne kurulmuş sarayına güvenmemeyi öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bugün dîvânesi oldum görüp âh ol perî-zâdı

   Giceler hâb yüzin görmem iderem nâle feryâdı

   1Bugün o peri yaradılışlı güzeli görüp divanesi oldum;

   2geceleri uyku yüzü görmeden inleyip feryat ediyorum.

   Gündüz gerçekleşen tek görüş âşığın kimliğini hemen divaneye çevirir; etkisi gece boyunca uykusuzluk ve ses olarak sürer. Hâbın yüzünü görememek ifadesi, sevgilinin görülen yüzüne karşı erişilemeyen uykuyu kişileştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eger Leylî degülse ol neden ben aña Mecnûnam

   V’eger Şîrîn olmasa bu dil olmazdı Ferhâdı

   1O Leyla değilse ben neden onun Mecnun'uyum?

   2Şirin olmasa bu gönül de Ferhat olmazdı.

   Sevgilinin kimliği âşığın dönüştüğü efsane kahramanlarından geriye doğru kanıtlanır. Konuşan Mecnun ve gönlü Ferhat olduğuna göre karşıdaki hem Leyla hem Şirin'dir; iki aşk anlatısı tek bedende birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cefâdan kangı ‘âşık kim vefâyı yig bilür ister

   Dilegüm budur ‘âlemde añılmasun anuñ adı

   1Hangi âşık cefaya karşı vefayı daha iyi sayıp ister?

   2Dileğim, böyle birinin adının dünyada anılmamasıdır.

   Beyit âşıklığın ölçüsünü rahatlık istememek üzerinden sertçe koyar. Cefaya rağmen vefa talep eden kişi yalnız kusurlu sayılmaz, adının silinmesi dilenir; aşkın değeri karşılıksız eziyete dayanma gücüyle belirlenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cefâ vü cevri terk itmez tazarru‘ eyleseñ yâra

   Ki zîrâ katı müşkildür kişi terk ide mu‘tâdı

   1Sevgiliye yalvarsan da eziyet ve zulmü bırakmaz;

   2çünkü insanın alışkanlığını terk etmesi çok zordur.

   Sevgilinin cefası ahlaki bir karardan çok yerleşmiş alışkanlık gibi açıklanır; tazarru bu yüzden sonuç vermez. Genel insan davranışına ilişkin hüküm, âşığın özel şikâyetini neredeyse atasözü niteliğinde soğukkanlı bir gerekçeye bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Muhibbî ‘âlemüñ kasrın görüben i‘timâd itme

   Urılmışdur su üstinde ezelden çünki bünyâdı

   1Muhibbî, dünya sarayını görüp ona güvenme;

   2çünkü onun temeli ezelden beri su üstüne kurulmuştur.

   Mahlas beyti sevgilinin değişmez cefasından dünyanın bütününe geçer. Görkemli kasrın temeli su üzerindedir; dış görünüş ile dayanıksız kuruluş arasındaki fark, âşığa dünyevi yapıya güvenmemesi için somut bir mimari uyarı verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle