Çünki kulsın hîç bilmez kim bugün sultân kimüñ

Kulluk bilinci ve canın yaratılış amacıyla açılan gazel, elest gününde verilen söze bağlı kalmayı, iyi amelle hayır ve şerri ayırmayı öğütler; gamı sadık dosta, üstün sözü şairin değerini tanıtan mücevhere dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çünki kulsın hîç bilmez kim bugün sultân kimüñ

   Ne içün halk eylemiş Hallâk senüñ cânuñı

   1Kul olduğuna göre, bugün sultanının kim olduğunu hiç bilmez misin?

   2Yaratıcı senin canını niçin yarattı?

   Matla kul ile sultan arasındaki hiyerarşiyi bir kimlik sorusuna dönüştürür, ardından canın yaratılış amacını sorar. Hallâk adı yaratma fiilini doğrudan ilahi özneye bağlar; insanın kendi konumunu bilmesi var oluş nedenini düşünmenin başlangıcı olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çün mutî‘ olup belî didüñ ezel rûz-ı elest

   ‘Ahdüñe dur terk kılma key sakın peymânuñı

   1Ezeldeki ahit gününde boyun eğip 'evet' dediğine göre

   2sözünde dur; sakın antlaşmanı bozma.

   Rûz-ı elestte söylenen belî, ruhun yaratılıştan önce verdiği kabul sözü olarak hatırlatılır. Mutî olmak yalnız geçmişteki cevap değildir; ahde durmak ve peymanı terk etmemek, o ilk sözün bugünkü davranışta kesintisiz sürmesini gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eyü ‘amel kılmaga cehd it hayr u şerri fark kıl

   Kurtarasın tâ ki şeytândan bugün îmânuñı

   1İyi amel işlemeye çalış, hayırla şerri birbirinden ayır ki

   2bugün imanını şeytandan kurtarabilesin.

   İyi amel için cehd etmek ile hayır ve şerri fark etmek aynı şart dizisinde birleşir. İmanı şeytandan kurtarmak pasif bir korunma değil, doğruyla yanlışı ayıran bilinçli çabanın sonucu olarak gösterilir; bugün sözü görevin ertelenmesini engeller.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gamdan özge olmaya yâr u musâhib bir dahı

   Niçe yıllardur ki bekler gitmeyüben yanuñı

   1Gamdan başka bir yâr ve arkadaşın daha olmasın;

   2o, nice yıldır yanından ayrılmadan seni bekliyor.

   Gam bir duygu olmaktan çıkarılıp yıllardır âşığın yanında bekleyen sadık bir dosta dönüşür. Başka yâr istemeyen ifade ilk bakışta karamsardır, fakat gitmeyen gamın sürekliliği, vefasız insan ilişkilerine karşı tersinden bir sadakat ölçüsü kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Muhibbî söz güherdür ol dahı a‘lâ gerek

   Bilmeyenler tâ bileler bunıla şânuñı

   1Ey Muhibbî, söz mücevherdir; o da üstün nitelikli olmalıdır ki

   2bilmeyenler onunla senin değerini anlayabilsin.

   Mahlas beyti sözü güher sayarken her sözün kendiliğinden değerli olmadığını, cevherin de a‘lâ olması gerektiğini ekler. Şairin şanı dış unvanla değil, bilmeyenlere bile onu tanıtan işlenmiş ve üstün nitelikli sözle görünür olacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle