Âb-ı hayât-ı la‘lüñe ser-çeşme-i cân teşnedür

Dudak ve kavuşmayı hayat suyuna çeviren gazelde can, gönül, meclis halkı, rakipler ve hatta deniz susar; finalde Mecnun'un gözyaşına çöl toprağı ihtiyaç duyar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âb-ı hayât-ı la‘lüñe ser-çeşme-i cân teşnedür

   Sun cür‘a-i câm-ı lebüñ kim âb-ı hayvân teşnedür

   1Can pınarı, hayat suyu olan dudağına susamıştır;

   2dudak kadehinden bir yudum sun, çünkü hayat suyu bile susamıştır.

   Can pınarı, hayat suyu sayılan sevgili dudağına susamıştır; hayat suyunun kendisi bile dudak kadehinden yudum bekler. Su verenle susayanın yeri değişir. Sevgilinin dudağı bütün dirilik kaynaklarından üstün, onlara bile can verecek asıl pınar olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cân la‘lin eyler ârzû yâr içmek ister kanumı

   Yâ Rab ne vâdîdür bu kim cân teşne cânân teşnedür

   1Can onun yakut dudağını ister, sevgili ise kanımı içmek ister;

   2Tanrım, bu nasıl bir vadidir: can susuz, sevgili susuzdur.

   Can yakut dudağı arzular, sevgili ise âşığın kanını içmek ister. İki taraf da susuzdur, fakat istekleri eşit değildir: âşık hayat verici dudağa, sevgili onun hayat maddesine yönelir. ‘Bu nasıl vadi’ sorusu aşkın ölümcül karşılıklılığına şaşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âb-ı zülâl-i vasluña muhtâc tenhâ dil degül

   Hâk üzre kalmış huşk-leb deryâ-yı ‘ummân teşnedür

   1Kavuşmanın duru suyuna yalnız gönül muhtaç değildir;

   2okyanus bile toprağa düşmüş, dudağı kurumuş hâlde susamıştır.

   Kavuşmanın duru suyuna yalnız gönül değil, okyanus da susamıştır. Suyun en büyük kaynağı toprağa düşmüş ve kuru dudaklı gösterilir. Bolluk susuzluğu gidermez; sevgiliye kavuşma suyu, maddi denizin sahip olmadığı başka bir dirilik niteliğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bezm-i gamında cân u dil yandı yakıldı sâkıyâ

   Depret elüñ sür ayagı meclisde yârân teşnedür

   1Ey saki, gam meclisinde can ile gönül yanıp kavruldu;

   2elini oynat, kadehi yürüt: meclisteki dostlar susamıştır.

   Gam meclisinde can ve gönül yanmıştır; saki elini oynatıp kadehi dolaştırmalıdır, çünkü dostlar susamıştır. Ateş ile su ihtiyacı birleşir. ‘Ayağı sürmek’ kadehin mecliste hareketini duyurur ve toplu gamı paylaşılan içkiyle hafifletme çağrısıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cânâ zülâl-i vasluñı agyâr umar ‘uşşâk umar

   Âb-ı sehâb-ı rahmete kâfir müselmân teşnedür

   1Ey sevgili, kavuşmanın duru suyunu rakipler de âşıklar da bekler;

   2rahmet bulutunun suyuna kâfir de Müslüman da susamıştır.

   Kavuşma suyunu rakipler de âşıklar da bekler; rahmet bulutunun suyuna kâfir ve Müslüman birlikte susamıştır. Arzu toplumsal ve dinî ayrımları aşan ortak ihtiyaç olur. Tarihsel karşıtlık, dışlama için değil rahmet karşısındaki evrensel muhtaçlığı göstermek için kullanılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Giryân o Leylîveş n’ola sahrâya salsa Bâkîyi

   Mecnûnuñ âb-ı çeşmine hâk-i beyâbân teşnedür

   1Leylâ gibi olan sevgili, ağlayan Bâkî’yi çöle salsa şaşılır mı?

   2Çöl toprağı Mecnun’un gözyaşı suyuna susamıştır.

   Leylâ gibi sevgili, ağlayan Bâkî'yi çöle salsa şaşılmaz; fakat bu kez susayan Mecnun değil, onun gözyaşını bekleyen çöl toprağıdır. Gazelin su zinciri klasik hikâyeyi tersine çevirir. Âşığın acısı kurak mekânı besleyecek kadar boldur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle