‘Uşşâk-ı Zâr Öz Vatanında Garîb İmiş

İnleyen âşığı kendi yurdunda gurbetçi sayan gazel; gerçek vatanı sevgilinin sokağına taşır, ayrılıkla ölmüş gönlü Îsâ'nın yüzüyle diriltir, murat hazinesinin anahtarını sabırda ve baş ağrısının ilacını kadehte bulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Uşşâk-ı zâr öz vatanında garîb imiş

   Halkıñ vatan didikleri kûy-ı habîb imiş

   1İnleyen âşıklar kendi vatanlarında gurbetçiymiş;

   2halkın vatan dediği yer sevgilinin sokağıymış.

   Matla, coğrafi vatan ile duygusal aidiyeti birbirinden ayırır. İnleyen âşık kendi ülkesinde bile yabancıdır; çünkü şiirin ölçüsünde gerçek vatan halkın adlandırdığı yer değil sevgilinin bulunduğu sokaktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dil mürde-i firâkıñ iken buldı tâze rûh

   Îsâ cemâliñi yine görmek nasîb imiş

   1Gönül ayrılıktan ölmüşken taze bir ruh buldu;

   2Îsâ gibi yüzünü yeniden görmek nasipmiş.

   Ayrılık gönlü öldürmüş, sevgilinin yüzünü yeniden görmek ise ona taze ruh vermiştir. Îsâ benzetmesi diriltme özelliğine dayanır; beyit sevgiliyi tarihsel kişiyle özdeşleştirmez, yüzün canlandırıcı etkisini büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oldı tılısm-ı pür-ta‘ab müşkilât-ı hall

   Miftâh-ı kufl-i genc-i makâsıd şekîb imiş

   1Güçlükleri çözmek zahmet dolu bir tılsıma dönüştü;

   2muradlar hazinesinin kilidinin anahtarı sabırmış.

   Muratlara ulaşmanın güçlüğü tılsımlı bir hazine kilidine dönüşür. Anahtarın ‘şekîb’, yani sabır çıkması, çözümü ani kahramanlıkta değil bekleme ve dayanma yeteneğinde bulur; zahmet imgesi böylece ahlaki bir karşılık kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ref‘ eyledi sudâ‘ımızı bir piyâlede

   Sâkî-i bezm-i bâde ne hâzık tabîb imiş

   1Baş ağrımızı tek bir kadehle giderdi;

   2şarap meclisinin sâkîsi ne usta bir hekimmiş.

   Sâkî tek kadehle baş ağrısını gideren usta bir hekim gibi övülür. Şarap ile ilaç arasındaki benzetme meclisin kendi mizahıdır ve sıkıntının meclis içinde hafiflemesini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yüsrî hevâ-yı vuslat u firkat ne kârıdur

   Âzâde-i gumûm-ı dü ‘âlem rakîb imiş

   1Ey Yüsrî, kavuşma ve ayrılık arzusu ne iştir?

   2Rakip iki dünyanın kaygılarından uzakmış.

   Makta, kavuşma ve ayrılık kaygısına kapılan Yüsrî'nin karşısına kaygısız rakibi çıkarır. İkinci dizenin öznesi rakiptir: iki dünyanın gamından azade oluşu üstünlük değil, âşığın yoğun bağlılığına karşı ironik bir umursamazlıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle