Virüp Dil Zülf-i Perçîne Çekildim Kûy-ı Yârümden

Gönlünü kıvrımlı zülfe verip sevgilinin sokağından çekilen özne; kendini kırıldığında çevresini kokutan gül suyu şişesine, yapraklarını döken sonbahar ağacına, sesi kalan harap camiye ve dizisinden ayrılmayan tesbih tanesine benzetir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Virüp dil zülf-i perçîne çekildim kûy-ı yârümden

   Hatâ itdüm sevâd-ı Sâma cân atdım diyârumdan

   1Gönlümü kıvrımlı zülfe verip sevgilimin sokağından çekildim;

   2hata ettim, yurdumdan ayrılıp [Sâm/Şâm] karaltısına can attım.

   İlk beyit, gönlü sevgilinin kıvrımlı saçına verdikten sonra onun sokağından çekilmeyi açık bir hata sayar. Görseldeki ‘sevâd-ı Sâma’ okuması Sâm kişi adı veya Şâm/akşam karaltısı olarak kesinleştirilemediği için [Sâm/Şâm] biçiminde açık bırakılır; zülf karanlığıyla kurulan ilişki ihtimal olarak kalır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gam-ı la‘lüñle çünküm bir gül-âb-âgîn mînâyum

   Nola olsa mutayyeb dost u düşmen inkisârumdan

   1Yakut dudağının gamıyla gül suyuyla dolu bir şişeyim;

   2kırılmamla dost ve düşman kokulansa buna şaşılır mı?

   Yakut dudak yüzünden gam çeken konuşan, gül suyuyla dolu bir şişe olur. Şişe kırılınca kokunun dost ile düşmana yayılması, kişisel kırılışın çevreye güzel koku bırakması paradoksunu kurar; inkisâr hem kırılma hem gönül incinmesi çağrışımı taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hevâ-yı ‘aşkla mânend-i eşcâr-ı hazân-ülfet

   Yoluñda geçdim ey gonçe-dehen bi’l-cümle varumdan

   1Aşk havasıyla, hazana alışmış ağaçlar gibi

   2ey gonca ağızlı, yolunda bütün varlığımdan geçtim.

   Hazana alışmış ağaçlar nasıl yapraklarını bırakırsa âşık da sevgilinin yolunda bütün varlığından geçer. ‘Aşk havası’ rüzgâr ve arzu anlamlarını birlikte taşır; fedakârlık, gonca ağızlı sevgiliye doğrudan hitapla somutlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Benem ol câmi‘-i vîrâne kim esvât-ı tekbîri

   Duyar erbâb-ı hâlet semt-i mihrâb u menârumdan

   1Ben öyle harap bir camiyim ki tekbir seslerimi

   2hâl ehli, mihrabımın ve minaremin bulunduğu yönden duyar.

   Harap cami imgesi, yapının yıkıntı hâliyle içinden duyulan tekbir sesini karşı karşıya getirir. Mihrab ve minare yönünden sesi işitenler ‘erbâb-ı hâlet’tir; beyit maddi harabiyet içinde süren manevi yankıyı anlatır, yapının fiziksel durumunu ayrıntılandırmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Beni sen halka-i devrinde yokla Yüsriyâ şeyhiñ

   Çün olmam dâne-i tesbîh-veş münfekk katârumdan

   1Ey Yüsrî, beni şeyhinin devran halkasında ara;

   2çünkü tesbih tanesi gibi kendi dizimden ayrılmam.

   Makta, Yüsrî'yi şeyhin devran halkasında aratır ve bağlılığını dizisinden ayrılmayan tesbih tanesine benzetir. Halka, sıra ve tesbih aynı dairesel düzeni pekiştirir; ‘münfekk olmamak’ şairin topluluktan kopmama iradesini belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle