Çün Dilek Geçmedi Sen Perîrûya

Âşık Ömer dileği sevgiliye ulaşmayınca ağlamayı, yarasını dağlamayı ve dünyada onun dengini aramayı üstlenir. Başkasına bağlanacağını söylese de her bir dönüşte sevgiliyi çağırır; sonunda onun huzuru için yalnız ağlamaya razı olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çün dilek geçmedi sen perîrûya

   Şemşîr-i âhımı kasd-ı adûya

   1Madem dileğim sana ulaşmadı, ey peri yüzlü;

   2ahımın kılıcını düşmana yönelteyim [yüklem bağı kapalı].

   Dileğin sevgiliye geçmemesi konuşanı ah kılıcı ve düşman tasarısına iter. İkinci dizede yüklem tam kapanmadığı için eylemin gerçekleştiği ileri sürülmez; yalnız kırgınlığın saldırı imgesine dönüştüğü kaydedilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ko ben ağlayayım gel efendim gel

   Açup zağlayayım gel efendim gel

   1Bırak ben ağlayayım; gel efendim, gel.

   2Yaramı açıp hazırlayayım; gel efendim, gel.

   Tekrarlanan çağrı sevgiliyi yaklaştırmak isterken konuşan ağlamayı ve yarasını açmayı kendi payına alır. “Zağlamak” yarayı açıp hazırlama anlamıyla acıyı saklamak yerine görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben derdü mihnetle çekeyim gamı

   Âteş-i hasretle dertli sînemi

   1Ben dert ve sıkıntıyla gamı çekeyim;

   2hasret ateşiyle dertli göğsümü...

   Konuşan gamı üstlenir ve hasreti göğüste yanan ateşe çevirir. İkinci dize sonraki yakıp dağlama eylemine doğru açık bırakılır; birim, acının hem ruhsal yük hem bedensel yanık olduğunu kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tenhâca ellerle sen eyle demi

   Yakup dağlayayım gel efendim gel

   1Sen tenha yerlerde keyfini sür;

   2ben göğsümü yakıp dağlayayım; gel efendim, gel.

   Sevgilinin tenhada zevk sürmesiyle âşığın bedenini dağlaması acı bir eşitsizlik yaratır. Çağrı buna rağmen kesilmez; konuşan sevgilinin rahatlığını bozmak yerine kendi yarasını derinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çün adûlar seni benden ayırup

   Ben dahi gönlümü senden ayırup

   1Madem düşmanlar seni benden ayırdı,

   2ben de gönlümü senden ayırıp...

   Ayrılığın ilk nedeni rakiplerdir, fakat konuşan ikinci dizede iradi bir kopuşa yönelir. Aynı fiilin iki özneyle yinelenmesi, başkasının yaptığı ayrılığı kişinin kendi içinde tamamlamaya çalıştığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Tatlı canım gibi senden ayırup

   Gayre bağlayayım gel efendim gel

   1Seni tatlı canımdan ayırır gibi ayırıp

   2gönlümü başkasına bağlayayım; gel efendim, gel.

   Sevgili tatlı canla eş tutulduğu için ondan kopmak ölüm kadar güçtür. Başkasına bağlanma sözü tehdit gibi görünse de nakarat hâlâ aynı sevgiliyi çağırır; karar ile arzu arasındaki çelişki açığa çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Arayım akrânın Dünyâ yüzünde

   Taşkın sular gibi sahrâ yüzünde

   1Dünya yüzünde senin dengini arayayım;

   2taşkın sular gibi ova yüzünde dolaşayım.

   Akran arayışı bütün dünyaya yayılır. Taşkın su benzetmesi hareketin ölçüsüzlüğünü anlatır; âşık belirli bir yolda yürümek yerine geniş ovaya dağılan akıntıya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gâhi karada gâh deryâ yüzünde

   Akup çağlayayım gel efendim gel

   1Bazen karada, bazen denizin yüzünde

   2akıp çağlayayım; gel efendim, gel.

   Kara ve deniz aramanın karşıt alanlarıdır, çağlamak ise konuşanı yine suya dönüştürür. Uzaklaşma tasarısı nakaratla bozulur; akışın nihai yönü sevgilinin çağrısıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer’e elverir gelmezse sürür

   Mübârek hâtıra irmesin hutûr

   1Gelmezse bu durum Ömer’e yeter, sürer gider;

   2mübarek gönlüne kötü bir düşünce gelmesin.

   Ömer kendi payına sürecek acıyı kabul ederken sevgilinin hatırını kaygıdan korumak ister. Şikâyet eden ses, karşı tarafın zihnine yük olmayı reddederek fedakârlığını ileri taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Varsın âleminde ol eyle huzûr

    Tek ben ağlıyayım gel efendim gel

    1Kendi dünyanda huzurlu ol;

    2yeter ki yalnız ben ağlayayım; gel efendim, gel.

    Kapanış sevgilinin huzurunu âşığın tek başına ağlaması pahasına ister. “Gel” buyruğu ile “âleminde ol” izni aynı anda söylenir; kavuşma isteği sevgiliyi serbest bırakma çabasıyla çatışır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle