Ben bu bâzrun ne bazerganı ne bezzaâzıyam

Beş beyit boyunca “-bâz” eki bir kafiye olmaktan çıkıp şairin kendini tanımlama biçimine dönüşür: şâhid-bâz, şeh-bâz, cân-bâz. Aşkı bir pazar yerine benzetip o pazarda satıcı değil oyuncu olduğunu söyler, sonuncu beyitte hesabı rakibe keser.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben bu bâzrun ne bazerganı ne bezzaâzıyam

   Kûy-ı ışkun onmadık bir rind-i şâhid-bâzıyam

   1Ben bu pazarın ne tüccarıyım ne de kumaşçısıyım

   2aşk mahallesinin iflah olmaz bir güzel düşkünü rindiyim

   Matla önce iki meslek adını reddeder: bâzergân toptancı, bezzâz kumaş satıcısıdır; ikisi de alıp satan adamdır. Şair alışverişin dışında kalır ve kendini “-bâz” ekiyle tanımlar — oynayan, oynatan. Kafiye böylece gazelin sonuna kadar sürecek bir tercih hâline gelir: satmak değil, oynamak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir megesce kadrüm olsa hân-ı vaslunda n’ola

   Ben de hâlümce muhabbet evcinin şeh-bâzıyam

   1Kavuşma sofranda bir sinek kadar değerim olsa ne olur

   2ben de kendi hâlimce muhabbet göğünün doğanıyım

   Beyit iki kuşu karşı karşıya getirir: sofranın etrafında dönen sinek ile göğün en yükseğinde uçan ak doğan. Sevgilinin katında değeri sinek kadardır, kendi katında şeh-bâzdır. “Hâlümce” kaydı övünmeyi hemen yumuşatır; kibirle tevazu aynı beytin iki dizesine bölünmüştür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Câna kalmazam bu gün meydanda aslâ Hâk bilür

   Rîsmân-ı kâhkül-i dil-dârumun cân bâzıyam

   1Bugün meydanda canımı asla esirgemem, Hak bilir

   2sevgilimin kâkül ipinde can oynatan cambazıyım

   “Cân-bâz” kelimesi burada hem asıl anlamıyla hem sözlük anlamıyla çalışır: ip üstünde yürüyen hokkabaz ve canıyla kumar oynayan âşık. İp de hazır — sevgilinin kâkülü. Meydan kelimesi cambazın sahnesini ve canını ortaya koyanın er meydanını aynı anda çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sen nice erbâb-ı hüsn içinde müstesnâ isen

   Pâdişâhum ehl-i ışkun ben de bir mümtâzıyam

   1Sen güzellik erbabı içinde nasıl eşsizsen

   2padişahım, ben de âşıklar arasında öyle seçkinim

   Beyit bir denklik önerisidir: güzellikte sen birincisin, âşıklıkta ben. “Müstesnâ” ile “mümtâz” aynı anlam alanından iki kelimedir ve dizelerin sonunda simetrik durur. Hitap “pâdişâhum” olduğu hâlde söylenen şey bir kul sözü değil, bir denklik iddiasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İt gibi öldürmez isen ger rakîb-i kâfiri

   Dime hiç ey Hayretî âlemde ben de gaaziyem

   1Kâfir rakibi it gibi öldürmezsen

   2ey Hayretî, âlemde ben de gaziyim deme sakın

   Mahlas beyti rakip mazmununu gaza diline çevirip rakibi “kâfir” ve “it” diye insanlıktan çıkarır. Bu şiddet ve din düşmanlığı dili tarihsel bir şiir mübalağası olarak, bugün onaylanmadan okunmalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle