Adı aşk

Beş beyitte beş tanım, hepsi aynı redifle biter: “adı aşk”. Her tanım bir öncekinden ağırdır ve sonuncusu artık bir eylem değil, bir yok oluştur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cihanı hiçe satmaktır, adı aşk

   Döküp varlığı gitmektir, adı aşk

   1Dünyayı hiçe satmaktır, adı aşk;

   2varlığını döküp gitmektir, adı aşk.

   İlk beyit iki fiille açılıyor: satmak ve dökmek. İkisi de elden çıkarma. Aşkın tanımı baştan bir kazanç değil, bir vazgeçiş olarak konuyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Elinde sükkeri ayruğa sunup

   Ağuyu kendi yutmaktır, adı aşk

   1Elindeki şekeri başkasına verip

   2zehri kendi yutmaktır, adı aşk.

   Tanım somutlaşıyor: iki elde iki şey var, iyisi başkasına gidiyor. Beytin gücü sadeliğinde — hiçbir tasavvufî terim kullanmadan îsâr, yani başkasını kendine tercih etme ilkesini anlatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Belâ yağmur gibi gökten yağarsa

   Bâşını âna tutmaktır, adı aşk

   1Bela gökten yağmur gibi yağarsa

   2başını ona tutmaktır, adı aşk.

   Sığınmak değil, karşı durmak. Yağmurdan kaçmak insanın ilk tepkisidir; burada tersi isteniyor. Belanın yağmura benzetilmesi onu doğal, kaçınılmaz bir şey yapıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu âlem sanki oddan bir denizdir

   Âna kendini atmaktır, adı aşk

   1Bu âlem sanki ateşten bir denizdir;

   2ona kendini atmaktır, adı aşk.

   Üçüncü beyitte gelen bela dışarıdandı; burada atlayan kendisi. Ateşten deniz imgesi iki karşıt unsuru birleştirerek dünyanın çelişkili doğasını tek görüntüde topluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Var Eşrefoğlu Rumî bil hakikat

   Vücûdu fâni etmektir, adı aşk

   1Yürü Eşrefoğlu Rûmî, hakikati bil:

   2varlığı yok etmektir, adı aşk.

   Mahlas beyti bütün tanımları tek bir kavrama bağlıyor: fenâ. İlk beyitteki “varlığı dökmek” burada “vücudu fâni etmek” oluyor — şiir başladığı yere, daha kesin bir dille dönüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle