Devlet Hümâsın Tutayım Der İken

Âşık Ömer daha büyük talihi yakalamaya çalışırken elindeki kuşları, devleti ve yazı kaybettiğini anlatır. Kanaatsizliğin bedeli çalışma gücü ve gözyaşıyla ödenir; şiir eldekinin değerini bilmeye çağıran bir pişmanlık muhasebesidir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Devlet hümâsın tutayım der iken

   Cehd idüp ardından yeteyim derken

   Uçurdum kolumdan baz elden gitti

   Hâzır turna ile kaz elden gitti

   1Talih hümasını tutayım derken,

   2Çabalayıp ardından yetişeyim derken,

   3Doğan kuşunu kolumdan uçurdum; elden gitti.

   4Hazırdaki turna ile kaz da elden gitti.

   Devlet hüması yakalanmak istenen talih kuşudur; konuşan ona yetişmeye çalışırken kolundaki doğanı da kaybeder. Uzak ihtimal uğruna eldeki turna ve kazın gitmesi, daha büyük kazanç hırsının mevcut imkânları tüketmesini canlı kuş imgeleriyle anlatır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hudâ’nın verdiğne olmadım kail

   Olmuş iken bir dem devlete nâil

   Gönül öte duta dilber mâil

   Kıymetin bilmedim tiz elden gitti

   1Allah’ın verdiğine razı olmadım.

   2Bir an talih ve devlete erişmişken,

   3Gönül öteye yöneldi, sevgiliye meyletti.

   4Değerini bilmedim; çabucak elden gitti.

   Allah’ın verdiğine razı olmamak, kaybın ahlaki nedenini kişinin kendi kanaatsizliğinde bulur. Kısa süre devlete erişilmişken gönül daha öteye ve sevgiliye yönelir; eldekinin kıymeti bilinmediği için talih çabucak çekilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yine cûş eyledi bu dertli yürek

   Mevlâ’nın verdiğne kanâat gerek

   Sînemi çâk etti bu devr-i felek

   Gönül çok isterken az elden gitti

   1Bu dertli yürek yine coştu.

   2Mevla’nın verdiğine kanaat etmek gerekir.

   3Bu dönen felek göğsümü parçaladı.

   4Gönül çoğunu isterken azı da elden gitti.

   Dertli yüreğin yeniden coşması, pişmanlığın tek seferlik olmadığını gösterir. Kanaat öğüdünün hemen ardından felek göğsü yarar; çoğu isteyen gönlün azı da kaybetmesi, şiirin temel hesabını açık bir öz eleştiriye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mevlâ’m verse varabilsem yârime

   Bir kara dumandır çöktü serime

   Elim varmaz oldu kisb ü kârime

   Kış eyyâmı geldi yaz elden gitti

   1Mevla’m nasip etse de sevgilime varabilsem.

   2Başıma kara bir duman çöktü.

   3Elim kazanç işime uzanamaz oldu.

   4Kış günleri geldi, yaz elden gitti.

   Sevgiliye varma duası kara duman, çalışamayan el ve kış görüntüleriyle çevrilir. Yazın elden gitmesi yalnız mevsim değişimi değildir; çalışma gücü, umut ve sıcak hayat dönemi birlikte sona erer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer içini gör bakma taşına

   Kimse rahm eylemez çeşmim yaşına

   Çekdiğin gelmesin kullar başına

   Ağlayı ağlayı göz elden gitti

   1Ömer’in dışına bakma, içini gör.

   2Gözyaşıma kimse merhamet etmez.

   3Çektiğim acılar kulların başına gelmesin.

   4Ağlaya ağlaya gözümü kaybettim.

   Mahlaslı kapanış okurdan Ömer’in dış görünüşü yerine iç acısını görmesini ister. İnsanlar gözyaşına merhamet etmez; ağlama sonunda mecaz olmaktan çıkar ve gözün kaybına varır, kişisel çekilen acı başkasına gelmesin diye duaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle