Devretmedi Muradımca Zamâne

Şair muradına göre dönmeyen feleğin kendisini sevgiliden, yuvadan, ad ve nişandan ayırdığını söyler. Gurbet çölünde dikenliğe düşmüş bülbül ve gölge gibi kalır; yara ile bekleyiş büyüyerek deliliğe dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Devretmedi murâdımca zamâne

   Kazâ tîri gibi attın yabana

   1Zaman benim isteğime göre dönmedi;

   2beni kader oku gibi yabana attın.

   Zamanın dönmesi talihin işleyişini, kader oku ise kişinin yönünü kendisinin seçememesini anlatır. Yabana atılmak hem hedeften sapmayı hem tanıdık çevrenin dışına savrulmayı aynı dizede toplar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Beni cânânımdan ayırdın felek

   Kaşı kemanımdan ayırdın felek

   1Ey felek, beni sevgilimden ayırdın;

   2beni yay kaşlımdan ayırdın.

   Cânân ile keman kaşlı sevgili aynı kaybın iki adıdır. Tekrarlanan “ayırdın felek” redifi ayrılığı kişisel bir karar olmaktan çıkarıp sürekli işleyen kozmik zorunluluğa bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gittikçe artırdın âh ü figanım

   Ne yerim var benim ne hod mekânım

   1Ahımı ve feryadımı giderek artırdın;

   2benim ne yerim var ne de bir mekânım.

   Ses yükselirken barınak yok olur: ah ve figanın artışı, mekânsızlıkla birlikte ilerler. “Ne hod” vurgusu en küçük aidiyet ihtimalini de siler ve ayrılığı köksüz bir dolaşmaya dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âleme şây oldu râz-ı nihânım

   Nâm ü nişânımdan ayırdın felek

   1Gizli sırrım bütün dünyaya yayıldı;

   2beni adım ve nişanımdan ayırdın, ey felek.

   İçte saklanan aşk sırrı âleme yayılırken kişinin toplumsal kimliği çözülür. Ad ile nişanın kaybı, mahremiyetin açığa çıkmasının ardından âşığın tanınan benliğini de yitirdiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözüme görünmez lâleler güller

   Bana mekân oldu gurbetlik eller

   1Gözüme artık laleler ve güller görünmüyor;

   2gurbet eller bana mekân oldu.

   Baharın renkleri gözden silinir ve onların yerini yabancı diyarlar alır. Laleyle gülün görünmemesi yalnız manzara kaybı değildir; ayrılık, güzeli algılama yetisini de köreltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Mecnûnum mekânım sahrâlar çöller

   Öz âşiyânımdan ayırdın felek

   1Mecnun oldum; mekânım ovalar ve çöller;

   2beni kendi yuvamdan ayırdın, ey felek.

   Mecnun adı, çölde dolaşan aşk delisini hazır bir örnek olarak çağırır. Sahra ile çölün genişliği öz yuvanın sıcaklığına karşı konur; evden kopuş efsanevi yalnızlık biçimi kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Korkarım gurbette derd ile ölem

   Hâristâna düşmüş garib bülbülem

   1Gurbette dertle ölmekten korkarım;

   2dikenliğe düşmüş garip bir bülbülüm.

   Bülbülün yeri gül bahçesiyken dikenliğe düşmesi, âşığın gurbetteki uygunsuz konumunu gösterir. Ölüm korkusu mecazı ağırlaştırır; şarkı söyleyen kuş burada yaralanan ve yuvasız kalan canlıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir mahal bulamam açılam gülem

   Bâğ-ı cenânımdan ayırdın felek

   1Açılıp gülebileceğim bir yer bulamıyorum;

   2beni can bahçemden ayırdın, ey felek.

   Açılmak hem çiçeklenmeyi hem içini ferahça açmayı taşır. Can bahçesinden ayrılan kişi hiçbir yerde gülemez; mekân yoksunluğu duygusal kapanmaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer sînede artmada yâre

   Sâye veş ayakta kaldım ne çâre

   1Ey Ömer, göğsümdeki yara büyüyor;

   2gölge gibi ayakta kaldım, ne çare.

   Mahlaslı birimde yara içeride genişlerken beden gölge kadar güçsüz ve maddesiz kalır. Ayakta olmak direnç görüntüsü verse de “ne çare” sözü bunun çaresiz bir bekleyiş olduğunu açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Cünûnum intizâr olalı yâre

    Serv-i revânımdan ayırdın felek

    1Sevgiliyi bekleyişim deliliğe dönüştüğünden beri

    2beni yürüyen servimden ayırdın, ey felek.

    İntizarın cünuna dönüşmesi sabrın sınırını aşar. Serv-i revan sevgiliyi zarifçe yürüyen bir ağaç gibi gösterir; son redif bütün şiiri bu canlı güzellikten koparılma hükmüyle kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle