‘Âşıklara çün derd ü belâ zevk u safâdur

Dert ile zevki ters yüz eden gazel, abdalların taç ve kaftanı reddedişinden şarap ve ney meclisine geçer; âşıkların iniltisi gök kubbeyi çınlatırken şiiri dostların himmeti yükseltir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Âşıklara çün derd ü belâ zevk u safâdur

   Yâ zevk u safâ derdine düşmek ne belâdur

   1Âşıklar için dert ve belâ zevk ile sevinç olduğuna göre,

   2zevk ve sevinç derdine düşmek nasıl bir belâdır!

   Âşıklar için dert ve bela zaten zevk ve safadır; o hâlde zevk derdine düşmek asıl tuhaf bela olur. Matla alışılmış acı-haz karşıtlığını tersine çevirir. Aşkın değer düzeninde sıkıntı amaçtan sapma değil deneyimin beklenen tadıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Abdâllaruz n’eyleyelüm tâc u kabâyı

   Dervîşlerüñ tâcı fenâ başı kabâdur

   1Biz abdallarız; tacı ve kaftanı ne yapalım?

   2Dervişlerin tacı yokluk, başı ise örtüsüzdür.

   Abdallar taç ve kaftanı reddeder; dervişin tacı fenâ, başı ise açıktır. Toplumsal gösteriş yerine benliği ve dünya bağını bırakma konur. Çıplak baş yoksunluk değil, makam simgelerine ihtiyaç duymayan manevî kimliğin görünür işaretidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dünyâda çeker mihneti erbâb-ı mahabbet

   Ey sûfî bu gün baña ise irte sañadur

   1Dünyada sıkıntıyı sevgi sahipleri çeker;

   2ey sofu, bugün bana düşmüşse yarın sanadır.

   Dünyada sıkıntıyı sevgi sahipleri çeker; sofuya bugün âşığın yaşadığının yarın ona da gelebileceği söylenir. Bela bir grubun kalıcı tekelinde değildir. Uyarı, dışarıdan yargılayan kişiyi talihin değişebilirliği karşısında tevazuya çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bâg-ı tarab u ‘ayşa mey-i nâb u dem-i nây

   Hakka bu ‘aceb hûb u latif âb u hevâdur

   1Eğlence ve yaşama bahçesinde saf şarap ile neyin soluğu vardır;

   2doğrusu bu, şaşırtıcı derecede güzel ve hoş bir iklimdir.

   Eğlence bahçesindeki saf şarap ve ney soluğu hoş bir ‘âb u hevâ’ yani iklim kurar. Mekân su ve havayla değil tat ve sesle tanımlanır. Meclis bir kaçış alanından çok, dert ile zevkin birlikte yaşandığı duyusal ve toplumsal çevredir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Geh kulkul-i mey göñlüm açar gâh dem-i nây

   Maksûd benüm pâdişehüm hüsn-i edâdur

   1Bazen şarabın gulgulu, bazen neyin soluğu gönlümü açar;

   2ey hükümdarım, asıl amaç güzel söyleyiştir.

   Bazen şarabın dökülürken çıkan gulgulu, bazen neyin soluğu gönlü açar; asıl amaç güzel söyleyiştir. Sesler çalgı ve içkiden şiir estetiğine geçer. ‘Hüsn-i edâ’ meclis zevkini düzenleyen ve gazele değer veren biçim ilkesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Uşşâk iñiler güm güm öter günbed-i gerdûn

   Hakkâ bu güzel hûb u safâ-bahş sadâdur

   1Âşıklar inlerken gök kubbe güm güm öter;

   2gerçekten bu güzel, hoş ve sevinç veren bir sestir.

   Âşıkların iniltileri gök kubbede ‘güm güm’ çoğalır ve sevinç veren güzel sese dönüşür. Acı sesi yankıyla musiki kazanır. Matladaki dert-safa tersliği kozmik akustikte yeniden kurulur: inleme, yalnız keder bildirmeyip meclise haz veren ritim üretir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bâkî n’ola pervâz-ı bülend itse gazelde

   Bâl ü per aña himmet-i yârân-ı safâdur

   1Bâkî gazelde yüksekten uçsa şaşılır mı?

   2Ona kanat veren, sefa dostlarının desteğidir.

   Bâkî'nin gazelde yüksekten uçması, sefa dostlarının himmetini kanat edinmesine bağlanır. Makta şairin başarısını ilan ederken onu yalnız dehaya mal etmez. Dost topluluğunun desteği, gazelin yükselişini mümkün kılan sosyal ve manevî kuvvet olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle