Göñül gamını niçe safha-i beyâna yazam

Gönül gamını yazıya dökmenin kâğıdı yakacağı korkusuyla başlayan gazel, sevgilinin yüzünü gece-gündüz, kaş ve kirpiğini yay-ok, cefasını cehennem karşıtlıklarıyla kayda geçirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Göñül gamını niçe safha-i beyâna yazam

   Kalemden od çıkuban korkaram ki yanayazam

   1Gönlün gamını anlatım sayfasına nasıl yazayım?

   2Kalemden ateş çıkıp yanmaktan korkarım.

   Gönül gamı sıradan mürekkeple taşınamayacak kadar yakıcıdır; kalem kâğıda değdiğinde ateş çıkarma ihtimali belirir. Yazmak acıyı soğutmaz, tersine şairi ve sayfayı aynı yangının içine çekebilecek tehlikeli bir eylem olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yüzüñle zülfüñi giceyle güne nisbet idüp

   Kaşuñla kirpigüñi tîr ile kemâna yazam

   1Yüzünle saçını gece ve gündüze benzetip,

   2Kaşınla kirpiğini oka ve yaya yazayım.

   Yüz ile saç aydınlık ve karanlık üzerinden gündüz-gece çiftine yerleştirilir. Kaşın yay, kirpiğin ok oluşu bu kozmik tasviri silahlı bir düzene çevirir; şair güzelliği kaydederken onun yaralayıcı araçlarını da yazar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gözüñ ki kasd ide kan dökmege hüsâm okuyam

   Müjeñ ki sîneleri çâk ide sinâna yazam

   1Gözün kan dökmeye yönelirse ona kılıç diyeyim;

   2Kirpiğin göğüsleri yararsa onu mızrak diye yazayım.

   Gözün kan dökme kastı onu kılıç, göğüsleri delen kirpik ise mızrak yapar. ‘Okuyam’ ile ‘yazam’ fiilleri, bedensel güzellik unsurlarını bir silah kataloğuna geçirir; bakışın niyeti ile kirpiğin sonucu ayrı ayrı adlandırılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sirişk seylini deryâlara idem teslîm

   Güneş yüzüñ gamını levh-i âsmâna yazam

   1Gözyaşı selini denizlere teslim edeyim;

   2Güneş yüzünün gamını gökyüzü levhasına yazayım.

   Gözyaşı seli denizlere bırakılacak kadar büyürken yüzün gamı için yeryüzü sayfası yetmez. Güneşe benzeyen yüzün acısı ancak gökyüzünün levhasına yazılabilir; su ve gök, kişisel kederin kozmik kayıt alanlarına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cefâñı dûzaha teşbîh eylemiş ‘Avnî

   Boyuñla ruhlerüñi Sidre vü cinâna yazam

   1Avnî cefanı cehenneme benzetmiş;

   2Boyunla yanaklarını Sidre ve cennetler diye yazayım.

   Makta sevgilinin iki yönünü ahiret coğrafyasıyla ayırır: cefa cehennem, boy ile yanak ise Sidre ve cennetlerdir. Avnî aynı sevgilide azapla ödülü yan yana yazar; aşkın çekimi bu karşıtlığın bir arada bulunmasından doğar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle