Göñül mürgine ser-tâ-ser cihân bâğın tolandırdum

Gönül kuşunu dünya bahçesinde dolaştırıp sonunda uzun boylu sevgiliye bağlayan gazel, yanağın vasfıyla coşan gönlü, uyuyan sevgiliyi uyandıran feryadı ve gözyaşı ırmağını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Göñül mürgine ser-tâ-ser cihân bâğın tolandırdum

   Ben anı âkıbet bir serv-i bâlâya dolandırdum

   1Gönül kuşunu dünyanın bahçesinde baştan başa uçurdum;

   2Sonunda onu uzun boylu bir serviye doladım.

   Gönül kuşu bütün dünya bahçesini dolaştıktan sonra serviyi andıran sevgili boyunda karar kılar. ‘Dolandırmak’ hem çevresinde döndürmeyi hem bağlamayı sezdirir; geniş arayış tek bir güzellik merkezinde sona erer.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kulağına koyup evsâf-ı âb-ı ‘ârız-ı yâri

   Merîh-âsâ dil-i pür-cûşı taşırdum bulandırdum

   1Yârin yanağının suyuna ilişkin vasıfları kulağına söyleyip,

   2Mars gibi coşkun gönlü taşırdım, bulandırdım.

   Yârin yanağındaki parlaklık ve tazelik gönlün kulağına anlatılınca iç dünya Merih gibi ateşli ve taşkın olur. Taşırmakla bulandırmak, sakin gönül suyunun övgü yüzünden kabarıp berraklığını yitirmesini birlikte gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Uyurmış bilmedüm bülbül-misâl itdüm hezâr efgân

   Meded ol çeşmi nergis gonca-i nâzı uyandırdum

   1Uyuduğunu bilmedim; bülbül gibi binlerce feryat ettim.

   2Yardım edin, o nergis gözlü naz goncasını uyandırdım.

   Âşık sevgilinin uyuduğunu bilmeden bülbül gibi sayısız feryat koparır. Nergis göz ve gonca imgesi uykulu, kapalı güzelliği anlatırken ‘meded’ sözü, istemeden uyandırılan nazlı sevgilinin tepkisinden korkuyu duyurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bi-hamdillâh şeb-i gamda berî oldum belâsından

   Dil-i pervâne-i pür-sûzı şem‘üm saña yandırdum

   1Allah’a şükür, gam gecesinde onun belâsından kurtuldum;

   2Ey mumum, yanık pervane gönlü senin için yaktım.

   Gam gecesindeki belâdan kurtuluş şükürle anılır, fakat gönül yine pervane gibi muma sunulur. Yanmak sona ermemiştir; konuşan yalnız belânın bir biçiminden çıkar ve sevdiği mum için yanık gönlünü bilerek yeniden ateşe verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözüm açup göricek ağladum bî-ihtiyâr anı

   Yine cûy-i sirişküm ‘Avnîyâ benden boşandurdum

   1Gözümü açıp onu görünce elimde olmadan ağladım;

   2Ey Avnî, gözyaşı ırmağımı yine kendimden akıttım.

   Göz açmak sevgiliyi görmenin, bî-ihtiyâr ağlamak ise bu görüşün istemsiz sonucudur. İkinci dizedeki boşandurdum ettirgen ve birinci tekildir: konuşan, gözyaşı ırmağını kendinden akıttığını söyler. Böylece Avnî hem istemsiz ağlayışın öznesi hem kendi bedeninden çıkan selin kaynağıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle