Görsek ol gonca-lebi çâk-ı girîbân iderüz

Gonca dudak ve gül yüzle başlayan gazel, hasta gönlü tedavi arayan bir ziyaretçiye dönüştürür; boyun açıklığına karşı ağız sırrını saklar ve ölümü gamzeyle kolaylaştırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Görsek ol gonca-lebi çâk-ı girîbân iderüz

   Gül yüzüñ yâdına bülbül gibi efgân iderüz

   1O gonca dudağı görsek yakamızı yırtarız;

   2Gül yüzünü anıp bülbül gibi feryat ederiz.

   Gonca dudak görülünce yaka yırtmak iradenin çözüldüğünü gösterir; gül yüzün hatırası ise âşığı bülbüle çevirir. Görme ve anma iki ayrı anda aynı taşkınlığı, bedensel parçalanma ile sesli feryat olarak üretir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Haste dil kapuña varsa n’ola tîmâr ister

   Yine bu derde anuñ derdine dermân iderüz

   1Hasta gönül kapına varsa ne olur; bakım ister,

   2Yine bu derde — onun derdine — derman ederiz.

   İlk dize hasta gönlün bakım istediğini söyler. İkinci dize ise “bu derde” ve “anuñ derdine” biçiminde iki ayrı datif öbek taşır; aralarındaki sözdizim ilişkisi tek tanıkla kesin kapanmadığı için modern aktarım ikisini de korur. “Dermân iderüz” doğrudan “derman ederiz” diye verilir; önceki dizeden yer alınmaz ve fiil “buluruz”a çevrilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mihrüñ ey hüsn-i bedî‘ ü leb-i lâ‘li şîrîn

   Kıssa-i Hamza gibi ‘âleme destân iderüz

   1Ey eşsiz güzellik ve tatlı lâl dudak, sevgini

   2Hamza kıssası gibi bütün dünyaya destan ederiz.

   Sevgi Hamza kıssası gibi uzun, yaygın ve kahramanlıkla anılan bir destana çevrilir. Sevgilinin bedî‘ güzelliğiyle şirin dudağı kişisel sır olmaktan çıkar; âşık bunları bütün âleme anlatılacak macera sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kâmetüñ şevki ‘alem-veş ne kadar olsa ‘ıyân

   Dilde râz-ı dehenüñ sırrını pinhân iderüz

   1Boyunun arzusu bayrak gibi ne kadar görünür olsa da

   2Gönülde ağzının sırrını gizli tutarız.

   Uzun boy bayrak gibi uzaktan görünürken küçük ağız görünmezlik ve sırla ilişkilendirilir. Âşık, açıkça belli olan kâmet arzusunu saklayamaz; buna karşı dehenin yok denecek küçüklüğünü gönülde korunan gizli bilgi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnîyâ gerçi ölüm dünyede müşkil işdür

   Gamze-i dilber ile biz anı âsân iderüz

   1Ey Avnî, dünyada ölüm güç bir iş olsa da

   2Sevgilinin gamzesiyle onu kolaylaştırırız.

   Ölüm normal şartlarda müşkil kabul edilir, fakat sevgilinin yan bakışı onu âsân kılar. Makta gamzeyi yalnız öldürücü silah değil, âşığın arzuladığı sona eriştiren kolaylaştırıcı güç olarak Avnî’nin iradesine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle