Bir Güzele Sahibim

Söyleyen, lütuf ve cömertlik sahibi bir güzelle bağını duyurup Tanrı’dan onu hatadan korumasını ister. Dudak, boy, bel, saç ve yanak yakut, servi, sümbül ve gül imgeleriyle betimlenir; kendisi de bu bahçenin feryat eden bülbülüdür. Sevgilinin cefayı bilmeyen temiz yaradılışı ve yüksek değeri övülür. Adı açıklanırsa halk arasında yayılacağından korkulur; mahlaslı son dize tatlı dilini en büyük nimet sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâ Hudâ sakla hatâdan bir cenâna mâlikim

   Sâhib-i lûtf u kerem şâh-ı cihâna mâlikim

   1Ey Tanrı, onu hatadan koru; bir güzele sahibim;

   2Lütuf ve cömertlik sahibi, dünyanın şahı bir sevgilim var.

   Şiir sevgiliyi mülkiyet nesnesi yapmak yerine ona kavuşmuş olmanın sevinciyle açılır; ilk söz Tanrı’ya koruma duasıdır. Lütuf, kerem ve dünya şahı nitelemeleri onun hem davranışını hem yüksek konumunu birlikte yüceltir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Lebleri yâkut-i ahmer kendi gevher kânıdır

   Kameti serv-i semen ince miyâna mâlikim

   1Dudakları kırmızı yakuttur, kendisi cevher ocağıdır;

   2Servi boylu, yasemin tenli ve ince bellidir.

   Kırmızı yakut dudak ile cevher ocağı benzetmesi, tek bir güzellik ayrıntısını tükenmez değer kaynağına genişletir. Servi boy, yasemin ten ve ince bel sıralaması sevgilinin diklik, renk ve zarafetini dengeli bir beden tasvirinde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mâh yüzüne dağıdır kâkülünü sünbül gibi

   Bağ-ı cennet içre bitmiş yanağı bir gül gibi

   1Ay yüzüne saçını sümbül gibi dağıtır;

   2Yanağı cennet bahçesinde yetişmiş bir gül gibidir.

   Saçın ay yüzüne sümbül gibi dağılması koyu renkli hareketi aydınlık yüzey üzerinde görünür kılar. Cennet bahçesinde yetişen gül yanağı ise dünyevi güzelliği ideal ve kusursuz bir bahçenin ürünü olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nice feryâd etmeyeyim andelîb bülbül gibi

   Henüz açılmış dahi bir gülsitâna mâlikim

   1Nasıl feryat etmeyeyim, bülbül gibi inlemeyeyim;

   2Henüz yeni açılmış bir gül bahçesine sahibim.

   Bülbül gibi feryat etme, önceki gül ve bahçe dizilerinin söyleyen tarafını tamamlar. Gül bahçesinin henüz açılmış olması sevgilinin tazeliğini vurgular; sevinçle hayranlık içeren sesleniş aynı zamanda dinmeyen bir inlemeye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben nice vasfeyleyim kim şöyle bir hûrî sıfât

   Hiç nedir bilmez cefâyı gör ne denlu pâk zât

   1Böyle huri yaradılışlı birini nasıl anlatayım;

   2Cefanın ne olduğunu hiç bilmez, ne kadar temiz bir kişidir.

   Huri sıfatı sevgiliyi dünyevi ölçünün ötesine taşırken cefayı bilmemesi karakter temizliğinin kanıtı sayılır. Söyleyen yalnız yüz ve bedeni değil zarar vermeyen yaradılışı da güzelliğin ayrılmaz parçası olarak öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hüsnünü görünce hayrân oldu anın kâinât

   Hublar içre kadri bâlâ âlişâna mâlikim

   1Onun güzelliğini görünce bütün kâinat hayran kaldı;

   2Güzeller içinde değeri yüksek, şanı yüce birine sahibim.

   Kâinatın bütünüyle hayran kalması kişisel bakışı evrensel bir tanıklığa büyütür. Güzeller arasındaki yüksek değer ve yüce şan, sevgilinin yalnız söyleyen gözünde değil şiirin kurduğu bütün dünyada üstün olduğu iddiasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Doksan iki dedim ismin belki hûy ü hây olur

   Korkarım ki keşfedince halk içinde şây olur

   1Adını doksan iki diye söyledim; belki huyu ve sesi duyulur;

   2Onu açıklarsam halk arasında yayılmasından korkarım.

   Doksan iki sayısı ad yerine kullanılan örtülü bir işarettir; tarihî dize huy ve sesle ilişkisini kesin açıklamaz. İkinci dize gizlemenin nedenini verir: sevgilinin kimliği keşfedilirse adının halk arasında yayılması istenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir kelâmın dinleyenin aklı birden zây olur

   Der ki Ömer böyle bir şîrîn zebâna mâlikim

   1Bir sözünü dinleyenin aklı bir anda gider;

   2Ömer der ki böyle tatlı dilli bir sevgiliye sahibim.

   Tek bir sözün aklı gidermesi, daha önce görünüşe bağlanan büyüleyici gücü sese taşır. Mahlaslı kapanış Ömer’in sahip olduğu asıl nimeti tatlı dil olarak belirler ve gizli tutulan sevgiliyi konuşma yetisiyle son kez över.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle