Hâk-i pây-i yârdur bu gözlerüm pür-nûr iden

Sevgilinin ayak toprağı, cevri, oku ve hançeriyle tersine çevrilen değerleri anlatan gazel; aşkı şöhret kaynağı yapar, siyah saç ayrılığını karanlığa dönüştürür ve şiiri kanlı gözyaşıyla yazar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hâk-i pây-i yârdur bu gözlerüm pür-nûr iden

   Cevr-i dilberdür dem-â-dem hâtırum mesrûr iden

   1Bu gözlerimi nurla dolduran yârin ayağının toprağıdır;

   2Gönlümü her an sevindiren sevgilinin eziyetidir.

   Ayak toprağı normalde aşağıda ve karanlıkken âşığın gözünü nurlandırır; cevr de acı vermesi gerekirken gönlü sevindirir. İlk beyit aşkın değer düzenini iki kez ters çevirir ve mutluluğu sevgiliden gelen her şeye bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nâvek-i dil-dûzdur cân mülkin âbâd eyleyen

   Hançer-i dildârdur dil hânesin ma‘mûr iden

   1Can ülkesini bayındır eden, gönül delen oktur;

   2Gönül evini onaran, sevgilinin hançeridir.

   Gönül delen ok can ülkesini, hançer de gönül evini imar eder. Yaralayıcı iki silahın mimarlık görevi üstlenmesi, aşk acısını yıkım değil iç dünyanın kurulma şartı sayar; âşık ancak kesilerek tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gün gibi hüsnüñ seni ‘âlemde meşhûr eyledi

   Beni ‘ışkuñdur cihân içinde hem meşhûr iden

   1Güneş gibi güzelliğin seni dünyada ünlü etti;

   2Beni de dünya içinde ünlü eden senin aşkındır.

   Sevgilinin güneş gibi hüsnü onu şöhrete taşırken Avnî’nin tanınmasını sağlayan kendi güzelliği değil ona duyduğu aşktır. İki şöhret aynı ilişkinin farklı sermayelerinden doğar: birinde yüz, ötekinde bağlılık görünür olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zülf-i şeb-rengüñ firâkıdur perîşân-hâl idüp

   Gözlerüme ‘âlemüñ rûşenlığın deycûr iden

   1Gece renkli saçının ayrılığı beni perişan edip,

   2Dünyanın aydınlığını gözlerime koyu karanlık eden şeydir.

   Gece renkli saçtan ayrılmak âşığa aydınlık getirmez; tersine bütün dünyanın ışığını koyu karanlığa çevirir. Zülfün yokluğu bile onun siyahlığını gözlere yayar, hicran dış dünyayı algılanamaz hâle getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözi yaşıyla yazar sürhî yerini dem-be-dem

   ‘Avnîyâ eş‘âruñı levh-i dile mestûr iden

   1Gözyaşı her an kırmızı mürekkebin yerini tutarak yazar;

   2Ey Avnî, şiirlerini gönül levhasına kaydeden odur.

   Gözyaşı kırmızı mürekkep yerine geçerek şiirleri gönlün levhasına yazar. Avnî’nin nazmı kâğıt ve kalemden önce beden sıvısıyla kaydolur; acı hem şiirin konusu hem harflerini görünür kılan yazı maddesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle