Kasd-ı cânum eyleyüpdür yine hicrân var ise

Hicranın yeniden cana kastettiği gazel, perişan gönlü dağılmış saça bağlar; mahalle köpeklerini yas dostu, nisan bulutunu gözyaşı taklitçisi ve aşk kulluğunu Osmanlı mülküne denk bir saltanat yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kasd-ı cânum eyleyüpdür yine hicrân var ise

   Hey müselmânlar demidür baña dermân var ise

   1Yine ayrılık canıma kastetmiş olmalı;

   2Ey Müslümanlar, bir derman varsa bana yetişme vaktidir.

   Hicran silahlı bir fail gibi yeniden cana yönelir; konuşan topluca Müslümanlardan yardım ister. Dermanın varlığı şartlı bırakılır, fakat zaman acildir: ayrılık kastını gerçekleştirmeden tedavinin hemen yetişmesi gerekir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yine sevdâyî göñül hayli perîşândur bu gün

   Sünbülini dağıdupdur ol perî-şân var ise

   1Sevdalı gönül bugün yine çok perişandır;

   2O peri şanlı sevgili sümbül saçını dağıtmış olmalı.

   Gönlün perişanlığı sevgilinin sümbül gibi saçını dağıtmasına bağlanır. ‘Perî-şân’ sözü sevgiliyi peri şanlı gösterirken ‘perîşân’ gönülle ses oyunu kurar; saçın dış dağınıklığı âşığın iç düzenini bozar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Öldügüm bilüp mahalleñ itleri feryâd idüp

   Beni ağlar cem‘ olup bir yire yârân var ise

   1Öldüğümü anlayan mahallenin köpekleri feryat edip,

   2Dostlar varsa bir yere toplanarak benim için ağlar.

   Sevgilinin mahallesindeki köpekler âşığın ölümünü tanıyıp feryat eden ilk topluluk olur. İnsan dostların varlığı ise şartlıdır; yârân ancak varsa bir araya gelir. Bu karşıtlık, kûy hayvanlarını insan çevresinden daha sadık gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sen dür-i meknûn firâkında gözüm yaşın görüp

   Baña taklîd idüp ağlar ebr-i nîsân var ise

   1Sen saklı bir inciyken ayrılığında gözyaşımı görüp,

   2Nisan bulutu varsa beni taklit ederek ağlar.

   Sevgili dür-i meknûn, yani erişilmez bir saklı incidir; ayrılıkta akan yaşları gören nisan bulutu da âşığı taklit eder. Doğal yağmur kişisel ağlayışın ardından gelir ve onun asıl model değil kopya olduğunu kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yüzüñe ‘âşık olana münkir imiş dôstum

   Zâhidüñ göñlinde yokdur nûr-ı îmân var ise

   1Dostum, senin yüzüne âşık olanı inkâr edermiş;

   2Öyleyse zahidin gönlünde iman nuru yoktur.

   Zahit sevgilinin yüzüne âşık olanı inkâr ediyorsa kendi gönlündeki iman nuru sorgulanır. Beyit aşkı inanç eksikliği değil, tersine hakikî aydınlığın işareti yapar; inkâr eden dinî otoriteyi kendi ölçüsüyle mahkûm eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ol şeh-i hüsn ü cemâle çün kul olduñ ‘Avnîyâ

   Saña olmışdur müsellem mülk-i ‘Osmân var ise

   1Ey Avnî, o güzellik ve cemal şahına kul olduğun için,

   2Osmanlı ülkesi varsa sana teslim edilmiş sayılır.

   Güzellik şahına kul olmak Avnî’ye Osmanlı ülkesinin teslim edilmesine denk görülür. Mülk gerçek siyasî iktidarı çağrıştırsa da beyitte aşk kulluğunun karşılığıdır; şair hizmeti saltanat kaybı değil daha büyük egemenlik sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle