Kesmezem ağyâr cevri ile cânândan ümîd

Umut temasını şeytan, iman, dalgıç, inci ve nisan bulutu çevresinde geliştiren gazel, kusur ne kadar büyük olursa olsun ilahî yardımdan ümit kesmemeyi öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kesmezem ağyâr cevri ile cânândan ümîd

   Kim kesilmez havf-ı şeytân ile îmândan ümîd

   1Başkalarının eziyeti yüzünden sevgiliden ümidimi kesmem;

   2Şeytan korkusu yüzünden imandan ümit kesilmez.

   Ağyârın eziyeti, sevgiliye bağlanan ümidi yok edemez. İkinci dize bunu dinî bir kıyasla güçlendirir: şeytan korkusu imanı bırakma gerekçesi olmadığı gibi rakibin zulmü de sevgiliden vazgeçme sebebi değildir. Ümîd redifi iki sadakat biçimini birbirine bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ağlamakla dürr-i vasla tâlib oldum tañ degül

   Eylese gavvâs olanlar bahr-i ummândan ümîd

   1Ağlayarak kavuşma incisini istememe şaşılmaz;

   2Dalgıçlar da engin denizden inci umarlar.

   Gözyaşı deniz, âşık ise kavuşma incisini arayan dalgıçtır. Ağlama böylece edilgin bir keder değil, değerli nesneye ulaşmak için yapılan dalış olur. Tañ degül ifadesi, dalgıcın ummandan inci beklemesi kadar doğal bir aşk davranışı kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âsitânunda nigârı görmesem ye’s itmezem

   Bu mesel meşhûrdur kim çıkmaduk cândan ümîd

   1Sevgiliyi eşiğinde görmesem de ümitsizliğe düşmem;

   2Çünkü ‘can çıkmadıkça ümit kesilmez’ sözü meşhurdur.

   Sevgili eşiğinde görünmese bile âşık ye’se kapılmaz. İkinci dize, ‘çıkmadık candan ümit kesilmez’ meselini aşk durumuna uyarlar: hayat sürdükçe görülme ve kavuşma ihtimali de sürer. Eşik, yokluğun kesinleşmediği bekleme sınırıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dişlerüñdür ağlamakla göz yaşından umduğum

   Dürr-i şehvâr oldı ancak ebr-i nîsândan ümîd

   1Ağlarken gözyaşımdan umduğum, senin dişlerindir;

   2Nitekim iri inci de ancak nisan bulutundan umulur.

   Sevgilinin dişleri iri incilere, gözyaşı ise bu incileri doğuran nisan yağmuruna benzetilir. Âşığın ağlaması dişleri elde etme arzusuyla ilişkilendirilir; ebr-i nîsân inanışı bu umuda doğal bir model sağlar. Böylece göz, bulut gibi değer üretir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne deñlü cürmüñe hadd ü nihâyet yoğsa

   ‘Avnîyâ kat‘ eyleme sen avn-i Rahmândan ümîd

   1Suçlarının sınırı ve sonu ne kadar bulunmaz olsa da

   2Ey Avnî, Rahmân’ın yardımından ümidini kesme.

   Son beyit ümidi beşerî sevgiliden ilahî yardıma taşır. Suçların sayısızlığı ikinci tekil kişiyle doğrudan Avnî’ye yüklenir; buna rağmen Rahmân’ın yardımından kesilmemesi istenir. Gazelin tekrarlanan ümîd sözü burada bağışlanma inancıyla tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle