Sevdüñ ol dilberi söz eslemedüñ vây göñül

Tekrarlanan ‘vây gönül’ nakaratı çevresinde kurulan muhammes, gönlün uyarı dinlemeyen aşkını; rezillik, yara, talihsizlik, gurbet, ayrılık ve ölümün tek çare oluşuna kadar izler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sevdüñ ol dilberi söz eslemedüñ vây göñül

   Eyledüñ kend’özüñi ‘âleme rüsvây göñül

   Saña cevr eylemede kılmaz o pervây göñül

   Cevre sabr eyleyemezsen n’ideyin hây göñül

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1O sevgiliyi sevdin, söz dinlemedin; vah gönül!

   2Kendini bütün dünyaya rezil ettin, gönül.

   3O, sana eziyet ederken hiç aldırmaz, gönül.

   4Eziyete sabredemezsen ne yapayım; hey gönül!

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   İlk bent gönlü bağımsız bir muhatap gibi azarlarken sevmenin sonuçlarını tek tek sayar: söz dinlememek, halka rezil olmak ve sevgilinin kayıtsız cefası. Tekrarlanan nakarat, uyarının artık geri dönüş sağlamayan bir yakınmaya dönüştüğünü duyurur.

   Bütün beşlik yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çâk olan dest-i cefâ-y-ile girîbânuñdur

   İlişen hâr-ı gam u mihnete dâmânuñdur

   Dökilen yire belâ tîği-y-ile kanuñdur

   Her dem ağıza gelen mihnet ile cânuñdur

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Cefa eliyle yırtılan senin yakandır;

   2Gam ve sıkıntı dikenine takılan senin eteğindir.

   3Belâ kılıcıyla yere dökülen senin kanındır;

   4Her an ağza gelen, mihnet içindeki senin canındır.

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Yaka, etek, kan ve can aynı beden üzerinde cefanın izlerini taşır. Her dize zararı doğrudan gönle yükler; el, diken ve kılıç dışarıdan saldırsa da yırtılan ve dökülen bütünüyle onun varlığıdır. Nakarat bu bedensel dökümü ağıda bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tâli‘üñ yüzi gülüp olmadı handân n’ideyin

   Yüregüñ derdine bulınmadı dermân n’ideyin

   Kasduña yâr çeker hançer-i bürrân n’ideyin

   Virisersin bu gam u mihnet ile cân n’ideyin

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Talihin yüzü gülüp neşelenmedi; ne yapayım?

   2Yüreğinin derdine bir derman bulunmadı; ne yapayım?

   3Yâr sana keskin bir hançer çekiyor; ne yapayım?

   4Bu gam ve mihnetle canını vereceksin; ne yapayım?

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Talihin gülmemesiyle başlayan bent, dermansız yürekten sevgilinin hançerine ve kaçınılmaz can kaybına ilerler. Her ‘ne yapayım’ sorusu konuşanın çaresizliğini büyütür; gönül kendi seçiminin ölümcül sonucuyla baş başa bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘Işk-ı dildâr ile niçe idesin nâle vü zâr

   Eyledüñ sabr u karârı bu hevâlarda nisâr

   Zülfi sevdâsı ider ‘âlemi çün başuña dar

   Fâ’ide ne dutalum eyleyesin terk-i diyâr

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Sevgilinin aşkıyla daha ne kadar inleyip ağlayacaksın?

   2Sabrı ve kararı bu hevesler uğruna saçıp tükettin.

   3Saçının sevdası dünyayı başına dar eder.

   4Diyelim ki yurdu terk ettin; bunun ne faydası var?

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Aşkın nâlesi sabır ve kararı tüketmiş, saç sevdası dünyayı daraltmıştır. Yurdu terk etmek bile çözüm sayılmaz; çünkü sıkıntının mekânı dışarıdaki ülke değil gönlün içidir. Nakarat, kaçış yolunun kapandığını her bendin sonunda yeniden bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Vasl-ı dilberle nasîb olmadı dil-şâd olmak

   Dest-i cevr ile yıkılan dilüñ âbâd olmak

   Dâm-ı gamdan dil ü cân bülbüli âzâd olmak

   Niçeye dek işüñ efgân ile feryâd olmak

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Sevgiliye kavuşup gönlü şen olmak nasip olmadı.

   2Cefa eliyle yıkılan gönlün bayındır olması nasip olmadı.

   3Gönül ve can bülbülünün gam tuzağından kurtulması nasip olmadı.

   4İşin daha ne zamana dek inleme ve feryat olacak?

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Dört mastar yapısı kavuşma sevincini, gönlün onarılmasını, can kuşunun kurtuluşunu ve feryadın bitmesini art arda erteler. ‘Nasip olmadı’ duygusu bent boyunca yayılır; sorulan süre, acının ne zaman sona ereceğine cevap bulamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çünki dildâr niyâzuñ görüben nâz eyler

   Nâleñi işidicek şîveye âgâz eyler

   Bezm-i gamda kadüñi çeng yüzüñ sâz eyler

   Nâlişüñ perdesini Zühreye dem-sâz eyler

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Sevgili niyazını görünce nazlanır;

   2İnleyişini işitince cilveye başlar.

   3Gam meclisinde boyunu çenge, yüzünü saza çevirir;

   4İnleme perdeni Zühre’ye sesdaş eder.

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Sevgili âşığın niyazını şefkatle değil naz ve cilveyle karşılar. Gam meclisinde beden çenge, yüz saza dönüşür; inleyişin makamı da musikiyle ilişkilendirilen Zühre’ye ulaşır. Acı böylece çalınan ve göğe yayılan bir ezgi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bilmedüm derd-i dilüñ ölmek imiş dermânı

   Öleyin derd ile tek görmeyeyin hicrânı

   Mihnet ü derd ü gama olmağiçün erzânî

   ‘Avnîyâ sencileyin mihnet ü gam-keş kanı

   Göñül ey vây göñül vây göñül ey vây göñül

   1Gönlünün derdine dermanın ölmek olduğunu bilmedim.

   2Dertle öleyim de ayrılığı görmeyeyim.

   3Mihnet, dert ve gama layık olmak için,

   4Ey Avnî, senin gibi sıkıntı ve gam çeken nerede bulunur?

   5Gönül, eyvah gönül; vah gönül, eyvah gönül!

   Son bent ölümün gönül derdine tek derman olduğunu açıklar. Konuşan ayrılığı görmektense dertle ölmeyi seçer; Avnî mahlasıyla kurulan soru da bu kadar gam çekmeye layık başka kimsenin bulunmadığını söyleyen acı bir üstünlük iddiasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle