Sîneden ben ki çekem âh ü figân-ı derd-nâk

Göğüsten yükselen ahla yaraların kan ağladığı gazel, sevgilinin dudağını ve saçını ölümcül bir düzen içinde anlatır; temiz meşrep ve açık göğüs, hayale erişmenin şartı olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sîneden ben ki çekem âh ü figân-ı derd-nâk

   Yaralar kan ağlayup ol dem iderler sîne çâk

   1Göğsümden dertli bir ah ve feryat çektiğimde

   2Yaralar kan ağlar ve o anda göğsü yarıp açarlar.

   Ah göğüsten çıkınca yaralar sessiz kalmaz, kanlı gözyaşıyla ona eşlik eder. Sîne çâk olmak hem mevcut kesiklerin açılması hem göğsün bütünüyle yarılmasıdır; iç acı ses ve kan olarak aynı anda dışarı çıkar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şerbet-i lâ‘lüñ sunup ağyâra öldürdüñ beni

   Gayre cân viren ‘acebdür kim beni eyler helâk

   1Lâl dudağının şerbetini başkasına sunup beni öldürdün;

   2Başkasına can verenin beni öldürmesi şaşılacak şeydir.

   Sevgilinin dudağı şerbetini ağyara sunarak ona can verirken âşığı öldürür. Hayat veren kaynakla ölüm sebebinin aynı olması beyitteki ‘aceb’i doğurur; sorun şerbetin gücünden çok onun yanlış kişiye yöneltilmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Her ne deñlü zülfüñüñ şahbâzı cânlar sayd ider

   Ol hevâda cân kuşı pervâz ider bî-vehm ü bâk

   1Saçının şahbazı her ne kadar canlar avlasa da

   2Can kuşu o havada korkmadan ve çekinmeden uçar.

   Saç şahbazının canları avlamasına rağmen âşığın can kuşu aynı havada korkusuzca uçar. Bu, tehlikeyi bilmeyen saflık değil bilinçli bî-bâklıktır; avlanma ihtimali sevgilinin çevresinden uzaklaşmak için gerekçe sayılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sürmege yüz pây-i serv-i yâre bulur dest-res

   Kangı ‘âşık kim su gibi meşrebini ide pâk

   1Hangi âşık huyunu su gibi temizlerse

   2Sevgilinin servi ayağına yüz sürmeye erişir.

   Sevgilinin servi ayağına yüz sürmek için âşığın meşrebini su gibi arıtması gerekir. Su hem temizlik hem yere doğru akış taşır; huyunu kibirden temizleyen kişi alçalarak ayağa erişme hakkı kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sîneye gelsün hayâl-i yâr dirseñ ‘Avnîyâ

   Zahma merhem gibidür ger eyler iseñ sîne çâk

   1Ey Avnî, ‘Sevgilinin hayali sineme gelsin’ dersen,

   2Sineni yararsan o hayal yaraya merhem gibidir.

   Avnî sevgilinin hayalini sinesine çağırmak isterse önce sineyi açmalıdır. İkinci dizedeki merhem yaranın kendisi değil, açılan yere gelen hayâl-i yârdır; sevgilinin zihinsel görüntüsü yaraya sürülen şifa gibi düşünülür. Sineyi yarma şartı ile hayalin merhem oluşu böylece ayrı yönlerde korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle