Tañ mıdur itse göñül nâle vü efgân bu gice

Sevgilinin gelmediği bir gecede gönlün feryadını, yanmayan meclis mumunu ve kanlı gözyaşını izleyen gazel; kadehle teselli arar, ayrılık ateşinde yanar ve sözünü Nizâmî, Sa‘dî, Selmân’la yarıştırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tañ mıdur itse göñül nâle vü efgân bu gice

   Gelmedi meclise ol dilber-i fettân bu gice

   1Gönül bu gece inleyip feryat etse şaşılır mı?

   2O fitneci sevgili bu gece meclise gelmedi.

   Gönlün nâle ve figanı sevgilinin meclise gelmemesinin doğrudan sonucudur. ‘Bu gice’ redifi zamanı her beyitte yeniden daraltır; acı genel bir hicran değil, beklenen buluşmanın gerçekleşmediği belirli gecenin krizidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâ seher kalsa göñül zulmet içinde ne ‘aceb

   Yanmadı karşuma ol şem‘-i şeb-istân bu gice

   1Gönül sabaha dek karanlık içinde kalsa ne şaşılır?

   2O gece meclisinin mumu bu gece karşımda yanmadı.

   Sevgili şebistanı aydınlatan muma benzetilir; gelmeyince gönül sabaha dek karanlıkta kalır. Yanmadı fiili yalnız ışık eksikliğini değil, âşığın karşısında aşk meclisinin hiç kurulamamasını da bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ne ‘aceb ağlar ise bülbül-i cân çünki gelüp

   Gülüp eglenmedi ol yüzi gülistân bu gice

   1Can bülbülü ağlarsa bunda ne şaşılır; çünkü

   2Gülüp eğlenmek için o gül bahçesi yüzlü bu gece gelmedi.

   Can bülbülü ağlar, çünkü gül bahçesine benzeyen yüz gülüp eğlenmek üzere gelmemiştir. Gülmek ile gül yüz arasındaki yakınlık, sevgilinin neşesini bahçenin açılışına bağlar; yokluğu kuşun sesini şakıma değil yasa çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sâkîyâ def‘-i melâl itmege peymâne getür

   Çün sıdı dilberümüz ‘ahd ile peymân bu gice

   1Ey saki, sıkıntıyı gidermek için kadeh getir;

   2Çünkü sevgilimiz bu gece sözünü ve ahdini kırdı.

   Sevgili ahdini ve peymanını bozunca sakiye düşen görev kadehle melali gidermektir. Peymân ile peymâne ses yakınlığı, kırılan sözü içki kabına dönüştürür; vuslatın yerine meclis tesellisi konur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gelüp ol serv-i revân olmadı yanumca revân

   Gözlerüm itdi revân yaşlar ile kan bu gice

   1O yürüyen servi gelip yanımda yürümedi;

   2Gözlerim bu gece yaşlarla kan akıttı.

   Serv-i revânın yanında yürümemesi gözleri başka bir akışa zorlar: yaşla birlikte kan akar. Revân tekrarları sevgilinin gerçekleşmeyen hareketi ile gözyaşının kesintisiz hareketini karşı karşıya getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Vuslatı şem‘ini çün yakmadı ol yâr gelüp

   Fürkati nârına ‘Avnî yüri sen yan bu gice

   1O yâr gelip kavuşma mumunu yakmadığı için,

   2Ey Avnî, yürü; bu gece ayrılık ateşinde sen yan.

   Yâr kavuşma mumunu yakmayınca Avnî’ye ayrılık ateşinde yanmak kalır. Aynı ateş imgesi iki zıt ihtimali taşır: vuslat ışık verecekken firkat yakar; sevgilinin yokluğu şairi kendi alevinin yakıtı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bu kelâm ile Nizâmî işidürse sözüñi

   İlteler saña hased Sa‘dî vü Selmân bu gice

   1Nizâmî bu sözünü ve söyleyişini işitse,

   2Sa‘dî ile Selmân bu gece seni kıskanır.

   Son beyit kişisel geceden şiir tarihine sıçrar. Avnî kendi sözünü Nizâmî’ye işittirir ve Sa‘dî ile Selmân’ın hasedini hayal eder; yaşanan hicran, büyük şairlerle rekabet edecek söyleyiş kudretine çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle