Ten-i bî-câna müjeñ hançeri kim câna geçer

Kirpik hançerinin açtığı yara, viranede saklı hazine ve güzel sesli kuşa sataşan karga üzerinden anlatılır; sık ziyaret edilen sevgili mahallesi aşkın kanıtına dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ten-i bî-câna müjeñ hançeri kim câna geçer

   Haste-i ‘ışka ecel şerbeti dermâna geçer

   1Kirpiğinin hançeri cansız bedene saplanıp cana ulaşır;

   2Aşk hastasına ölüm şerbeti ilaç yerine geçer.

   Cansız beden ile can arasındaki tekrar, kirpik hançerinin yalnız eti değil ruhu da yaraladığını anlatır. Ölüm şerbetinin aşk hastasına deva olması alışılmış şifa düzenini tersine çevirir: bu hastalıkta iyileşme, sevgilinin silahıyla ölmekte bulunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Görse ağyâr söger yüzüñe ‘âşık olana

   Görüñ ol kâfiri kim dîn ile îmâna geçer

   1Rakip, sana âşık olanı görünce yüzüne karşı söver;

   2Şu inkârcıya bakın, dine ve imana dil uzatır.

   Rakip, âşığa hakaret ederken bunu sevgilinin yüzüne karşı yapar; saldırı böylece yalnız kişisel değil aşk inancına yönelmiş sayılır. Kâfir, din ve iman kelimeleri, rakibin davranışını kutsal bir bağlılığa dil uzatmak gibi gösteren sert ve alaycı bir hüküm kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hâr bakma dil-i vîrânuma ‘ışka nazar it

   Gördügüñ genc-i nihân mahzen-i vîrâna geçer

   1Yıkık gönlüme hor bakma, içindeki aşka bak;

   2Gördüğün gizli hazine ancak viran bir mahzende bulunur.

   Viran gönül dışarıdan değersiz görünür, fakat aşk onun içinde saklı bir hazinedir. İkinci dize gerçek hazinelerin yıkıntılarda bulunacağı inancını kullanır. Âşığın haraplığı bu nedenle eksiklik değil, değerli aşk sırrını koruyan uygun bir mahzendir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kûy-i dilberde figânuma ider ta‘n rakîb

   Zâğ-ı nâ-sâzı görüñ murg-ı hoş-elhâna geçer

   1Sevgilinin mahallesinde feryadıma rakip sataşır;

   2Uyumsuz kargaya bakın, güzel sesli kuşa kafa tutar.

   Rakip ile âşık, uyumsuz karga ile güzel sesli kuş olarak karşılaştırılır. Âşığın figânı musikili bir kuş sesidir; rakibin ta‘nı ise bu sese yönelen kaba bir gaklamadır. Kûy-i dilber, iki sesin değerinin sınandığı bahçe sahnesine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çok varup geldügüme kûyına dildâr dimiş

   ‘Avnî ‘âşık degül ise buradan ya ne geçer

   1Sevgili, mahallesine sık gidip gelişim için şöyle demiş:

   2‘Avnî âşık değilse buradan niye geçip durur?’

   Son beyit sevgilinin sözünü doğrudan aktararak gazele mizah katar. Sevgili, Avnî’nin kendi mahallesinden tekrar tekrar geçmesini gözler ve bunun sebebini sorar: âşık değilse niçin buradan durmadan geçmektedir? Sık ziyaret, aşk iddiasının davranışla görülen kanıtına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle