Yime dilberler gamın ey dil ki zâr eyler seni

Gönlü güzellerin gamından sakındıran gazel, siyah kâkül sevdasının kişiyi perişan edeceğini ve süvarinin tozuna erişmeden toz olunacağını söyler; sevgilinin merhamet vaadini sınayıp Avnî’nin gözyaşıyla yüzünü harcar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yime dilberler gamın ey dil ki zâr eyler seni

   Ger ‘azîz-i ‘âlem iseñ dahi hâr eyler seni

   1Ey gönül, güzellerin gamını çekme; seni inleyen eder;

   2Dünyanın azizi olsan bile seni hor eder.

   Açılış gönlü dilberlerin gamından uzak durmaya çağırır; çünkü bu gam inleme ve horluk getirir. Kişi âlemin azizi olsa bile aşk onun toplumsal değerini korumaz, en yüksek itibarı hâr ü zâr hâline çevirebilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ger siyeh kâküllerüñ sevdâsın eylerseñ heves

   ‘Âlem içinde perîşân-rûzgâr eyler seni

   1Siyah kâküllerin sevdasına heves edersen,

   2O sevda seni dünyada talihi ve hâli perişan biri eder.

   İlk dizede siyah kâküllerin sevdasına heves etmek koşul olarak kurulur; ikinci dizede aynı sevda muhatabı perîşân-rûzgâr eden faildir. Kâkülün dağınık görünüşü âşığın talihine ve hâline yayılır, onu dünyada düzeni bozulmuş bir kişiye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yüz sürem bir şehsüvâruñ atı izine dime

   Dahi gerdine erişmedin gubâr eyler seni

   1‘Bir atlı güzelin atının izine yüz süreyim’ deme;

   2Daha onun tozuna erişmeden seni toz eder.

   Âşık şehsüvarın at izine yüz sürmeyi düşünür, fakat daha atın kaldırdığı toza erişmeden kendisi gubâra dönecektir. Yakınlık arzusu hedefe ulaşamadan bedeni siler; yolun en küçük izi bile âşıktan daha dayanıklıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dir imişsüñ yoluma cân virene rahm eylerem

   Bu söz ehl-i hüsn içinde şerm-sâr eyler seni

   1‘Yoluma can verene merhamet ederim’ dermişsin;

   2Bu söz seni güzellik ehli içinde utandırır.

   Sevgili yolunda can verene acıyacağını söyler; fakat hüsn ehli içinde merhamet vaadi bir utanç sebebi sayılır. Beyit güzellerin geleneksel cefakârlığını ölçü alır ve şefkat sözünü sevgilinin kendi çevresinde itibar kaybına çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eşk-i sîm ü rûy-i zerdin yoluña harc eyleyüp

   ‘Avnî bir gün dôstum kendüye yâr eyler seni

   1Gümüş gözyaşıyla sarı yüzünü yoluna harcayıp,

   2Avnî, dostum, seni bir gün kendisine yâr eder.

   Avnî gümüş renkli gözyaşını ve altın sarısı yüzünü sevgilinin yolunda para gibi harcar. Bu iki renk aşkın sermayesidir; makta, maddî serveti olmayan âşığın bedensel yıpranmayla bir gün yârlık kazanma umudunu dile getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle