Âşık olduğum tuyaldan yüzüme bakmaz habîb
Her beyit “habîb”, “garîb”, “nasîb”, “tabîb” gibi kafiyelerle ilerliyor. Şair kendini hasta, sevgiliyi ise hastayı görmeye gelmeyen hekim olarak kuruyor.
- 1
Âşık olduğum tuyaldan yüzüme bakmaz habîb
Yöresine uğramaz ölümlü bimârun habîb
Günümüz Türkçesi +
1Âşık olduğumu duyduğundan beri sevgili yüzüme bakmıyor;
2hekim, ölümlük hastanın yanına uğramaz.
- 2
Çîn-i zülfümden çekilsün dir imişsin dôstum
Hey maâzallah ne çâre uşda boğaz uşda ip
Günümüz Türkçesi +
1“Saçımın kıvrımından çekilsin” demişsin dostum;
2hey Allah korusun, ne çare — işte boğaz, işte ip.
Beyit yorumu +
Gazelin en çıplak beyti: “işte boğaz, işte ip”. Sevgilinin uzaklaşma emrine verilen cevap bir pazarlık değil, teslim. Konuşma dili divan gazelinin ortasında hiç yumuşatılmadan duruyor.
- 3
Dil garîbin urur ayaklara zülfün gerçi kim
Eller üstine tutarlar anı kim ola garîb
Günümüz Türkçesi +
1Saçın garip gönlü ayaklar altına atıyor, doğru;
2ama garip olanı el üstünde tutarlar.
Beyit yorumu +
Bir atasözü mantığı devreye giriyor: gariplere iyi davranılır. Şair töreyi delil olarak kullanıyor — sevgili geleneğe aykırı davranıyor.
- 4
Kısmet olmağ ister isen derd ü gam cân u dile
Ok bıraksun gamzen ey ebrû-kemânum yâ nasîb
Günümüz Türkçesi +
1Cana gönüle dert ve keder kısmet olsun istiyorsan,
2ey yay kaşlım, gamzen ok atsın: ya nasip!
Beyit yorumu +
“Yâ nasîb” ok atarken söylenen bir dua. Şair sevgiliyi nişan almaya davet ediyor ve isabet etmesini kadere bırakıyor; ölmek bir talih işi sayılıyor.
- 5
Mest olıcak kan içer dirler senünçün dôstum
Hey gözi mestüm şarâb-ı nâzı neylersin içib
Günümüz Türkçesi +
1Sarhoş olunca kan içtiğini söylerler dostum;
2hey mahmur gözlüm, naz şarabını içip ne yapacaksın?
Beyit yorumu +
Şarap ve kan birbirine karışıyor. “Şarâb-ı nâz” yani naz şarabı: sevgiliyi sarhoş eden şey içki değil, kendi kayıtsızlığı.
- 6
Z'af ile görinmez oldum kimden umayın visâl
Görmeyicek hastayı kime 'ilâc eyler tabîb
Günümüz Türkçesi +
1Zayıflıktan görünmez oldum, kavuşmayı kimden umayım?
2Hekim, görmediği hastaya kimin için ilaç yapar?
Beyit yorumu +
Zayıflık görünmezliğe kadar ilerliyor ve bu kısır bir döngü kuruyor: hasta görünmediği için tedavi edilmiyor, tedavi edilmediği için daha da görünmez oluyor.
- 7
Acır isen gel Necâtî derd-mende acı kim
Ne leb-i dilber nasîb oldı ne halvâ-yı rakîb
Günümüz Türkçesi +
1Acıyacaksan gel Necâtî'nin derdine acı;
2ne sevgilinin dudağı nasip oldu ne rakibin helvası.
Beyit yorumu +
Mahlas beyti gazeli bir mizah dokunuşuyla kapatıyor: âşık ne sevgiliyi elde etti ne rakibin ikramından pay aldı. Büyük acının yanına konan bu küçük mahrumiyet, şikâyeti abartıdan kurtarıyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 142072 numaralı sürüm esas alındı; şairin 15. yüzyıl imlâsı korundu.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Beyit yorumu +
Gazel bir teşhisle açılıyor: sevgili hekim, âşık ise umutsuz vaka. Hekimin gelmemesi ihmal değil, kurtulma şansı olmadığının işareti.