Âşık olduğum tuyaldan yüzüme bakmaz habîb

Her beyit “habîb”, “garîb”, “nasîb”, “tabîb” gibi kafiyelerle ilerliyor. Şair kendini hasta, sevgiliyi ise hastayı görmeye gelmeyen hekim olarak kuruyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âşık olduğum tuyaldan yüzüme bakmaz habîb

   Yöresine uğramaz ölümlü bimârun habîb

   1Âşık olduğumu duyduğundan beri sevgili yüzüme bakmıyor;

   2hekim, ölümlük hastanın yanına uğramaz.

   Gazel bir teşhisle açılıyor: sevgili hekim, âşık ise umutsuz vaka. Hekimin gelmemesi ihmal değil, kurtulma şansı olmadığının işareti. “Habîb” sözü hem sevgiliyi hem tabibi düşündürdüğü için iki rol daha matla beyitte birbirine bağlanıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çîn-i zülfümden çekilsün dir imişsin dôstum

   Hey maâzallah ne çâre uşda boğaz uşda ip

   1“Saçımın kıvrımından çekilsin” demişsin dostum;

   2hey Allah korusun, ne çare — işte boğaz, işte ip.

   “İşte boğaz, işte ip” sözü ayrılık emrine kendine zarar verme tehdidiyle cevap veriyor. Bu tarihsel şiir mübalağası burada onaylanmadan, anlatıcının çaresizliği ve tehlikeli teslimiyet dili olarak okunmalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil garîbin urur ayaklara zülfün gerçi kim

   Eller üstine tutarlar anı kim ola garîb

   1Saçın garip gönlü ayaklar altına atıyor, doğru;

   2ama garip olanı el üstünde tutarlar.

   Bir atasözü mantığı devreye giriyor: gariplere iyi davranılır. Şair töreyi delil olarak kullanıyor — sevgili geleneğe aykırı davranıyor. Ayak altına atılmakla el üstünde tutulmak arasındaki dikey karşıtlık, bu haksızlığı bedensel bir görüntüye çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kısmet olmağ ister isen derd ü gam cân u dile

   Ok bıraksun gamzen ey ebrû-kemânum yâ nasîb

   1Cana gönüle dert ve keder kısmet olsun istiyorsan,

   2ey yay kaşlım, gamzen ok atsın: ya nasip!

   “Yâ nasîb” ok atarken söylenen bir dua. Şair sevgiliyi nişan almaya davet ediyor ve isabet etmesini kadere bırakıyor; ölmek bir talih işi sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mest olıcak kan içer dirler senünçün dôstum

   Hey gözi mestüm şarâb-ı nâzı neylersin içib

   1Sarhoş olunca kan içtiğini söylerler dostum;

   2hey mahmur gözlüm, naz şarabını içip ne yapacaksın?

   Şarap ve kan birbirine karışıyor. “Şarâb-ı nâz” yani naz şarabı: sevgiliyi sarhoş eden şey içki değil, kendi kayıtsızlığı. Mahmur göz ile kan içme söylentisi yan yana gelince güzellik, âşığın korktuğu bir yırtıcılığa dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Z'af ile görinmez oldum kimden umayın visâl

   Görmeyicek hastayı kime 'ilâc eyler tabîb

   1Zayıflıktan görünmez oldum, kavuşmayı kimden umayım?

   2Hekim, görmediği hastaya kimin için ilaç yapar?

   Zayıflık görünmezliğe kadar ilerliyor ve bu kısır bir döngü kuruyor: hasta görünmediği için tedavi edilmiyor, tedavi edilmediği için daha da görünmez oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Acır isen gel Necâtî derd-mende acı kim

   Ne leb-i dilber nasîb oldı ne halvâ-yı rakîb

   1Acıyacaksan gel Necâtî'nin derdine acı;

   2ne sevgilinin dudağı nasip oldu ne rakibin helvası.

   Mahlas beyti gazeli bir mizah dokunuşuyla kapatıyor: âşık ne sevgiliyi elde etti ne rakibin ikramından pay aldı. Büyük acının yanına konan bu küçük mahrumiyet, şikâyeti abartıdan kurtarıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle