Şâh-ı ‘ışkam gam beyâbânı baña kişver yeter

Aşk hükümdarlığını gam çölünde kuran konuşan, gönül kuşunu saç şahbazıyla yakalar; mahşer, İskender’in aynası ve kül olmuş beden imgeleri saltanat iddiasını iç dünyaya taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şâh-ı ‘ışkam gam beyâbânı baña kişver yeter

   Âteş-i âhum livâ-yı ejdehâ-peyker yeter

   1Aşkın şahıyım; gam çölü bana ülke olarak yeter,

   2Ahımın ateşi de ejderha biçimli sancak olarak yeter.

   Konuşan dünyevî bir ülkeye ihtiyaç duymayan aşk hükümdarıdır; onun kişveri gamın ıssız çölüdür. Ah ateşinin ejderha biçimli sancağa dönüşmesi, iç acıyı ordunun görünür alameti yapar ve yoksunluğu paradoksal bir saltanat ihtişamına çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dâm-ı mihnetten göñül mürgi remîde olsa ger

   Zülf şahbâzını sal kim ol zemân irer yeter

   1Gönül kuşu sıkıntı tuzağından ürküp kaçarsa

   2Saçının şahbazını sal; o anda yetişmesi yeter.

   Gönül, mihnet tuzağından ürküp kaçabilecek bir kuş olarak düşünülür; sevgilinin saçı ise onu havada yakalayan eğitimli şahbazdır. Saçın cazibesi tuzaktan kurtuluş sunmaz, kaçışı daha güçlü bir avcının pençesine teslim eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hey kıyâmet gamzeden diller perîşân olsalar

   Târ-ı zülfüñ ukdesi cem‘iyyet-i mahşer yeter

   1Ey kıyamet gibi sevgili, gamzenden gönüller perişan olsa

   2Saçının düğümü mahşer kalabalığını toplamaya yeter.

   Gamzenin dağıttığı gönüller mahşerdeki insanlar gibi perişandır. Buna karşı saçın tek düğümü hepsini yeniden toplamaya yeter; ukde hem fiziksel saç düğümü hem çözülmesi zor mesele anlamıyla kıyamet kalabalığını bir bağda tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İki ‘âlem nakşını görmek dilerseñ âşikâr

   Devr içinde şîşe-i mey câm-ı İskender yeter

   1İki âlemin nakşını açıkça görmek istersen

   2Devir içinde şarap şişesi İskender’in aynası olarak yeter.

   İskender’in dünyayı gösterdiğine inanılan aynası, şarap şişesinde yeniden kurulur. İki âlemin nakşı soyut bilgiden değil devreden kadehten görünür; meclis nesnesi, hükümdarlık efsanesinin bilgi aracının yerini alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnîyâ cismüñ yanup küllî kül oldıysa eger

   ‘Işk odın hıfz itmek içün işbu hâkister yeter

   1Ey Avnî, bedenin bütünüyle yanıp kül olduysa

   2Aşk ateşini korumak için bu kül yığını yeter.

   Mahlas beytinde beden aşk ateşiyle bütünüyle küle dönmüştür; yine de bu son, ateşin bitmesi değildir. Hâkister koru saklayan kül gibi düşünülür: Avnî’nin yok olmuş bedeni bile tutkunun sönmeden devam edeceği bir muhafaza olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle