Mürg-i dil her dem ider ol âteşîn ruhsâra meyl

Gönül kuşunun ateş renkli yanağa yönelişiyle açılan gazel, sevgilinin mahallesini gül bahçesi, sözünü şeker ve dudağını rindleri çağıran şarap kaynağı olarak kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mürg-i dil her dem ider ol âteşîn ruhsâra meyl

   Kim semender lâ-büd ider kande-y-ise nâra meyl

   1Gönül kuşu her an o ateş renkli yanağa yönelir;

   2Semender nerede olursa olsun elbette ateşe yönelir.

   Gönül bir kuşa, sevgilinin yanağı da ateşe dönüşür. Semenderin ateşte yaşadığı inancı, bu yönelişi iradî bir seçimden çıkarıp tabiat hükmü yapar; âşık yanacağını bilse de ateş renkli yüzden uzaklaşamaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kûyına ‘azm eylesem devr-i ruhında yok ‘aceb

   Ehl-i diller mevsim-i gülde ider gülzâra meyl

   1Yüzünün devrinde mahallene yönelsem şaşılır mı?

   2Gönül ehli gül mevsiminde gül bahçesine yönelir.

   Sevgilinin mahallesi, yüzünün aydınlığı altında gül mevsimindeki bahçe gibi düşünülür. Gönül ehlinin baharda gülzara yönelmesi ne kadar tabiiyse âşığın o semte gitmesi de o kadar kaçınılmaz gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âhum işitdükce rahm ider nigâr ammâ rakîb

   Rahm kılmaz bâda itmez çünki seng-i hâra meyl

   1Sevgili ahımı işittikçe merhamet eder, fakat rakip etmez;

   2Çünkü sert taş rüzgâra yönelmez, merhamet göstermez.

   Nigâr, âşığın ahını duyunca yumuşarken rakip taş kesilmiş kalır. Sert taşın rüzgâra meyletmemesi, rakibin âha cevap vermeyişini maddî bir dirençle açıklar; merhamet sevgiliye, duyarsızlık rakibe pay edilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lâ‘li devrinde harâbâtîligüm ‘ayb eylemeñ

   Rind olan eyler hemîşe gûşe-i hammâra meyl

   1Lâl dudağının devrinde meyhane düşkünlüğümü ayıplamayın;

   2Rind olan kişi daima şarapçının köşesine yönelir.

   Lâl dudak şarapla ilişkilendirilince sevgilinin zamanı bir meyhane devrine dönüşür. Rindin şarapçı köşesine yönelmesi üzerinden âşık kendi harâbâtîliğini savunur; ayıplanan davranış aşk düzeninde tutarlı bir bağlılıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnî asmaz kulağına dürr ü lâ‘lin ‘âlemüñ

   Tûtî-i tab‘ı ider ol şekkerîn-güftâra meyl

   1Avnî, dünyanın incisiyle lâlini kulağına asmaz;

   2Yaratılışının papağanı o şekerli söze yönelir.

   Avnî dünya nimetlerini inci ve lâl gibi kulağa takılacak süsler sayıp reddeder. Papağana benzeyen şiir tabiatı, maddî mücevher yerine sevgilinin şekerli sözünü seçer; değer ölçüsü servetten dile kayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle