Ben Ol Mey-hâreyem Rindâne-meşreb

Fehîm-i Kadîm’in kısa gazeli, meşrep kavramını rindlik, hayret, delilik ve ateş imgeleri çevresinde işler. Gönül hem alev denizinin balığı hem semender hem pervanedir. Şair son beyitte kendine seslenir ve aşk şarabını kabul etmeye hazır bir kadeh gibi yaşama tavrını savunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben ol mey-hâreyem rindâne-meşreb

   Ki itdüm meşrebi mestâne-meşreb

   1Ben rind yaradılışlı o şarap içen kişiyim.

   2Yaradılışımı sarhoşça bir mizaca dönüştürdüm.

   Fehîm kendini daha ilk beyitte rindlik ve sarhoşluk üzerinden tanımlar. Şarap burada yalnız içecek değil, dünyaya kayıtsız ve coşkulu bakışın simgesidir; “meşreb” sözü hem mizaç hem içme tarzı anlamıyla redifi besler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cünûn âşüfte-magz-ı hayretümdür

   Garîb âlüfteyem dîvâne-meşreb

   1Delilik, hayretimin perişan olmuş zihnidir.

   2Ben garip, düşkün ve divane yaradılışlıyım.

   Şair hayreti aklı dağıtan bir güç olarak gösterir; delilik bile bu şaşkın zihnin sonucu hâline gelir. İkinci dize kendini yadırganmış ve düşkün biri diye tanıtırken divaneliği kusur değil, şiirsel kişiliğinin temel meşrebi olarak sahiplenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   ‘Aceb mâhî-i bahr-ı şu‘ledür dil

   Semender-fıtrat u pervâne-meşreb

   1Gönül, alev denizinin ne tuhaf bir balığıdır.

   2Semender yaratılışlı, pervane meşreplidir.

   Su canlısı balık ile ateşte yaşadığı düşünülen semender ve ateşe atılan pervane aynı gönülde birleşir. Bu imkânsız bileşim, âşığın normal tabiat kurallarına sığmadığını; yanmayı ölüm değil, varlık ortamı olarak benimsediğini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Degülseñ âşinâ çeşmine olma

   Tegâfül-mezheb ü bîgâne-meşreb

   1Eğer onun gözüyle aşinalığın yoksa, sakın,

   2Görmezden gelme yolunu tutup yabancı yaradılışlı olma.

   Beyit sevgilinin gözü karşısında kayıtsız davranmayı bir tavır ve mezhep meselesi sayar. Âşinalık yoksa bile bilinçli ilgisizlik göstermemek gerekir; çünkü “tegafül” sevgilinin nazına ait olabilir, âşığın benimseyeceği bir meşrep değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gözüñden gitmesün bir dem mey-i nâb

   Fehîm ol dâ’imâ peymâne-meşreb

   1Saf şarap bir an bile gözünün önünden gitmesin.

   2Ey Fehîm, daima kadeh yaradılışlı ol.

   Makta, şarabı gözden ayırmama öğüdüyle şiirin rindâne çizgisini tamamlar. Kadeh meşrepli olmak, aşk şarabını almaya her an hazır ve içi açık bir kap gibi yaşamaktır; şair mahlasıyla kendine seslenerek bu tavrı kalıcılaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle