Yüzüñ gülzârı şevkinden gözüm havzı pür-âb olmış

Gözleri havuza, kirpikleri kabarcığa çeviren gazel; saçın kartal pençesinden rakibin ulumasına ve kıyamet boyundaki Kevser dudağa uzanan hareketli bir gönül bahçesi kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yüzüñ gülzârı şevkinden gözüm havzı pür-âb olmış

   İki gözüm kabağı seyr ider anda habâb olmış

   1Yüzünün gül bahçesinin özlemiyle gözümün havuzu suyla dolmuş;

   2İki göz kapağım da üzerinde kabarcık gibi yüzmektedir.

   Gözyaşı göz çukurunu havuza dönüştürürken iki kapak su üstündeki habâb gibi düşünülür. Yüzün gül bahçesine duyulan özlem yalnız ağlatmaz; bedenin küçük parçalarını kendi peyzajı olan bir su sahnesine çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hevâ-yı ‘ışkuñ içre mürg-i cânı sayd kılmağa

   Ser-i zülfüñ anuñ çengâlidür zülfüñ ‘ukâb olmış

   1Aşkının havasında can kuşunu avlamak için

   2Saçının ucu onun çengeli, saçın da kartal olmuştur.

   Can kuşu aşkın havasında uçarken sevgilinin saçı hem çengel hem avcı kartaldır. Çengâl ile ‘ukâb aynı saçın iki ölçekteki kuvvetini anlatır; kaçış gökyüzüne açılsa bile av aracı sevgilinin başından uzanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kerâhetdür mey içmek diyü esrâra rızâ virdüñ

   Hezâr ahsent sûfî haylice re’y-i savâb olmış

   1‘Şarap içmek mekruhtur’ deyip esrara, yani haşişe razı oldun;

   2Bin aferin sufi, görüşün epeyce doğru olmuş!

   Sufi şarabı mekruh sayarken esrara, burada açıkça haşişe, razı olur. ‘Hezâr ahsent’ ve ‘re’y-i savâb’ görünüşte onu över; gerçekte bir sarhoş ediciyi dinî gerekçeyle reddedip ötekini seçmesindeki tutarsızlığı alaya alır. Beytin eleştirisi esrârı ‘sırlar’ diye okumaya değil, bu madde karşıtlığına dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rakîb-i seg uludı âstân-ı yâra varaldan

   Tenezzül eylemez ‘âşıklara ‘âlî-cenâb olmış

   1Köpek rakip sevgilinin eşiğine varalı uluyup durdu;

   2Âşıklara tenezzül etmeyen yüce gönüllü biri olmuş.

   Rakip köpeğe benzetilir ve eşikte ulur; buna rağmen sevgiliye yaklaşınca âşıklara yüz vermeyen yüksek makamlı biri kesilir. ‘Âlî-cenâb’ sözü bu yapay yükselişi iğneler, yakınlığın rakibe sağladığı kibri görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıyâmet kâmeti üzre şol âb-ı Kevser-i lâ‘lin

   Görüp cân buldı ‘Avnî sanasen yevmü’l-hisâb olmış

   1Kıyameti andıran boyun üzerinde o Kevser suyu olan lâl dudağı

   2Avnî görüp can buldu; sanki hesap günü gelmişti.

   Sevgilinin boyu kıyametin dikilişi, lâl dudağı Kevser suyudur; Avnî bu ikisini görünce ölümden sonra dirilmiş gibi can bulur. Yevmü’l-hisâb korku günü olmaktan çıkarak yüz ve dudağın aynı anda görüldüğü vuslat sahnesine çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle