Sâkî pür eyle câm-ı şerâb-ı mugânei

Sâkiden mecusi şarabıyla harap işi onarmasını isteyen gazel, meyhane pirine sır açtırır; kendinden geçiren kadehi, gönül levhasını yıkayan şarabı ve bezme giremese de eşiği öpme arzusunu anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sâkî pür eyle câm-ı şerâb-ı mugânei

   Ma‘mûr kıl harâba varan kâr-hânei

   1Saki, Mecusilere özgü şarap kadehini doldur;

   2Harap olmaya yüz tutan işi onar.

   Sakiye verilen ilk emir kadehi doldurmak, ikincisi harap işi onarmaktır. Şarap burada yıkımı artıran değil, dağılmak üzere olan hayat düzenini ma‘mûr eden araçtır; meyhane dili doğrudan bir tamir talebine bağlanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey pîr-i deyr ehl-i harâbâtı mahrem it

   Keşf eyle bâde sırrını terk it behânei

   1Ey meyhane piri, harâbât ehlini sırdaş et;

   2Şarabın sırrını aç, bahaneyi bırak.

   Pîr-i deyr harâbât ehlini mahrem kabul etmeye ve şarabın saklı bilgisini açmaya çağrılır. ‘Bahaneyi bırak’ buyruğu, sırra erişimi erteleyen dış gerekçeleri kaldırır; meclis bağlılığı açık bir öğretim ilişkisi kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bî-hodluk itseler eger esrâr-ı câm ile

   Mest eyle sunmağ ile mey-i bî-hodânei

   1Kadehin sırlarıyla kendilerinden geçerlerse,

   2Kendinden geçiren şarabı sunarak onları sarhoş et.

   Kadehin esrarı içenleri benliklerinden çıkarırsa saki bu hâli tamamlayacak şarabı sunmalıdır. Bî-hodluk önce sonuç, sonra içkinin niteliği olarak yinelenir; amaç ölçülü neşe değil benlik denetiminin bütünüyle çözülmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol mey ki levh-i dilden ala şüst ü şûy ile

   ‘Ayş-ı mugânei vü cefâ-yı zemânei

   1O şarap, yıkayıp arındırarak gönül levhasından alsın,

   2Mugâne yaşayışı ile zamanın cefasını.

   Ala yükleminin ardından gelen ayş-ı mugânei ile cefâ-yı zemânei yüzeyde vü ile yan yana durur. Modern katman bu nedenle ikisini de gönül levhasından yıkanıp alınan iki unsur olarak ihtiyatla bağlar; mugâne yaşayışının yıkama aracı veya biçimi olabileceği alternatif, tek görsel tanıkla kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gör mey ferâğını nazar it sakf-ı deyre kim

   Nâr-ı Kelîmden diler iseñ zebânei

   1Mey ferâğını gör; meyhanenin tavanına bak,

   2Musa’nın ateşinden bir alev dili istersen.

   İlk emir görsel yüzeydeki mey ferâğını tamlamasını anlamını daraltmadan görmeye çağırır; bunun şarabın verdiği kesin bir ferahlık mı, meyle ilişkili kaygısızlık veya vazgeçiş mi olduğu tek tanıkla seçilmez. Ardından deyrin tavanına yönelen bakış, Musa’nın ateşinden bir alev dili arar ve meyhane mimarisini tecelli sahnesine yaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Avnî o bezme varmağa lâyık degülse ger

   Men‘ itmeñüz ki bâri öpe âstânei

   1Avnî o meclise girmeye layık değilse bile,

   2Engel olmayın; hiç değilse eşiğini öpsün.

   Avnî bezme girmeye layık olmadığını kabul eder, fakat bütünüyle uzaklaştırılmak istemez. Eşiği öpmek içeride bulunmanın en alt derecesidir; makta, liyakat iddiası yerine kapıya temas edecek kadar yakınlık talep eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle